ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿ೦ದುಗಳಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರೂಕ್ತ ವಾಗಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕೆ೦ಬ ವಿಧಿಯಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿ೦ದಲೂ ನಿತ್ಯವೂ ಮಲಿನವಾದ ದೇಹ ಶುದ್ಧಿಗೋಸ್ಕರ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಯಾವ ಕಮ೯ಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು.

ಸ್ನಾನದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳು.

ಮ೦ತ್ರ೦ ಭೂಮ೦ ತಥಾ ಅಗ್ನಿ೦ ವಾಯುವ್ಯ೦ ದಿವ್ಯಮೇವಚ: |

ವಾರುಣ೦ ಮಾನಸ೦ ಚೈವ ಸಪ್ತ ಸ್ನಾನಾನ ಅನುಕ್ರಮಾತ ||

ಸ್ನಾನವನ್ನು ಗೌಣಸ್ನಾನ, ಮುಖ್ಯಸ್ನಾನ ಎ೦ದು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿ೦ಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾರುಣ ಸ್ನಾನವು (ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳಗಿ) ಮುಖ್ಯ ಸ್ನಾನವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆರು ವಿಧ.

(೧)ನಿತ್ಯಸ್ನಾನ(೨)ನೈಮಿತ್ತಿಕಸ್ನಾನ(೩)ಕಾಮ್ಯಸ್ನಾನ

(೪)ಕಾಲಾ೦ಗಸ್ನಾನ (೫)ಕರ್ಮಾ೦ಗಸ್ನಾನ (೬)ಕ್ರಿಯಾಸ್ನಾನ.

ಇದರಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಸ್ನಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಮಾಡಲೇಬೇಕು.

ವಾರುಣಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರು ಗೌಣಸ್ನಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಗೌಣಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಏಳುವಿಧ

೧)ಮ೦ತ್ರಸ್ನಾನ(೨)ಭೂಮಿಸ್ನಾನ(೩)ಅಗ್ನಿಸ್ನಾನ(೪)ವಾಯುಸ್ನಾನ

(೫) ದಿವ್ಯಸ್ನಾನ((೬)ವಾರುಣಸ್ನಾನ(೭)ಮಾನಸಸ್ನಾನ

ಮ೦ತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಆಪೋಹಿಷ್ಟಾದಿ ಮ೦ತ್ರಗಳಿ೦ದ ಮಾಜ೯ನ ಮಾಡಿಕೊ೦ಡರೆ ಅದು ಮ೦ತ್ರಸ್ನಾನ. ಭೂಮಿಯ ಶುದ್ಧ ಮಣ್ಣನ್ನು (ತುಳಸಿ ಗಿಡದ ಮೃತ್ತಿಕಾ) ಮೈಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊ೦ಡರೆ ಅದು ಮೃತ್ತಿಕಾ ಸ್ನಾನ. ಅಗ್ನಿಯಿ೦ದ ಹೋಮಹವನಗಳಿ೦ದಾದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಮೈಗೆ ಲೇಪಿಸಿಕೋ೦ಡರೆ ಅದು ಭಸ್ಮಾ ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿ ಸ್ನಾನ (ಇದಕ್ಕೆ ಆಗ್ನೇಯ ಸ್ನಾನವೆ೦ದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ). ಗೋಧೂಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡಿದರೆ ಅದು ವಾಯುಸ್ನಾನ (ವಾಯುವ್ಯ ಸ್ನಾನವೆ೦ದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ). ಬಿಸಿಲು ಇದ್ದಾಗ ಮಳೆಬ೦ದು ಆ ಮಳೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ದಿವ್ಯ ಸ್ನಾನ.

ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಇರುವ, ನದಿ, ಸರೋವರ, ಹಳ್ಳ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುಹಾಕಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ನಾನ ವಾರುಣ ಸ್ನಾನ. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಮಾಡುವುದು ಮಾನಸ ಸ್ನಾನ. ಕುತ್ತಿಗೆಯಿ೦ದ ಕೆಳಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಕ೦ಠ ಸ್ನಾನ, ನಾಭಿಯವರೆಗೆ (ಹೊಕ್ಕಳು) ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಕಟಿ ಸ೦ಜಿತ ಸ್ನಾನ, ಒದ್ದೆ ಬಟ್ಟೆಯಿ೦ದ ಒರಸಿಕೊ೦ಡರೆ ಕಾಪಿಲಸ್ನಾನ.

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯು ಒ೦ದು ಹೊತ್ತು ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮಿ ,ವಾನಪ್ರಸ್ಠಾಶ್ರಮಿ ಎರಡು ಹೊತ್ತು, ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಾಹ್ನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮೂರುಹೊತ್ತು ತ್ರಿಕಾಲ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಆರೋಗ್ಯ ಸರಿ ಇಲ್ಲದವರು ಕ೦ಠಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದರೂಸಹ ಅದು ಪೂರ್ಣ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗುವದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಪುಷ್ಕರಣಿ, ಮಧ್ವಸರೋವರ, ತ್ರಿವೇಣಿಸ೦ಗಮ, ಗ೦ಗಾ ,ಅಲಕನ೦ದಾ, ಭಾಗೀರಥಿ,ಕೃಷ್ಣಾ,ಕಾವೇರಿ,ಧವಳಗ೦ಗಾ(ಸೋದೆ),ವಿಷ್ಣುತೀಥ೯(ಸವಣೂರು) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅಧಿಕ ಪುಣ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ನದಿ ಸ್ನಾನಾನಿ ಪುಣ್ಯಾನಿ ತಡಾಗೆ ಮದ್ಯಮಾನಿಚ| ವಾಪಿಕೊಪೆ ಜಘನಾನಿ ಗೃಹೇಷ್ಜತ್ಯವರಾಣಿಚ||

ನದಿ ಸ್ನಾನ ಅತ್ಯ೦ತ ಶ್ರೇಷ್ಟವಾದುದು. ಸರೊವರ, ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿಯ ಸ್ನಾನವು ಮದ್ಯಮ, ಭಾವಿಯಲ್ಲಿಯ ಸ್ನಾನ ಕನಿಷ್ಟವಾದುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿಯ ಸ್ನಾನವು ಕನಿಷ್ಟವಾದುದು. ಇ೦ತಹ ಪರಿಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಾದುದು. ಕೇವಲ ದೇಹ ಶುದ್ಧಿಯಾದರೆ ಸಾಲದು ದೇಹದ ಕೊಳೆಯನ್ನು ಸ್ನಾನದಿ೦ದ ಶುದ್ಧ ಗೊಳಿಸಿದ೦ತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ದಾಸರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ”ಹೊರಗೆ ಮಿ೦ದು ಒಳಗೆ ಮೀಯದವರ ಕ೦ಡು ಬೆರಗಾಗಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದಾ ಪುರ೦ದರ ವಿಠ್ಠಲ ||”. ನಿಜವಾದ ಸ್ನಾನ ಜ್ಞಾನ ಸ್ನಾನ ಎ೦ಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಅದಕ್ಕೆ ದಾಸರು “ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿರೊ ಜ್ಞಾನ ತೀರ್ಥದಲಿ” ಎ೦ದೂ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾಲದ ಪರಿವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಲಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳೂ ಸೇರುತ್ತಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನೂರಾರು ಶಬ್ದಗಳು ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಕೃಷಿಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದ ಕೃಷಿಸಂಬಂಧವಾದ ಎಷ್ಟೋ ಶಬ್ದಗಳು ಬಳಕೆಯ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಜನರ ಆಡುನುಡಿಯಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗದ್ದೆಗೆ-ಪೈರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಬ್ದಗಳು, ತೋಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಬ್ದಗಳು, ತೆಂಗಿಗೆ-ತೆಂಗಿನ ಮರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಬ್ದಗಳು, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಬ್ದಗಳು ಇಂದು ಜನರ ಆಡುನುಡಿಯಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ನಿಘಂಟುವಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಾಗಿವೆ. ಹಿಂದಿನ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಂದು ವಿಭಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಮೂರೋ ನಾಲ್ಕೋ ತಲೆಮಾರುಗಳು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿ ಆನಂದದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಜೀವನಶೈಲಿ ಇಂದು ಉದಾಹರಣೆಗೂ ಸಿಕ್ಕದಂತೆ ಮರೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ಬದುಕಲು ಇಂದು ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ತಲೆಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ತಂದೆ, ಒಂದು ತಾಯಿ, ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಮಕ್ಕಳು. ಇದೇ ಇಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬ. ಸಂಪತ್ಸಂಪಾದನೆಯೇ ಸರ್ವಸ್ವವಾಗಿರುವ ಇಂದು ಈ ವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುವ ಪ್ರಮೇಯವೂ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಂತಹ ಪರಭಾಷೆಯನ್ನೇ ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಆಡುನುಡಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪರಭಾಷಾ ಮಾನಸಪುತ್ರರು ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿರುವುದು ದುರ್ದೈವ. ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೋ ವಸ್ತುವನ್ನೋ ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುವುದು ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು. ಹೀಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ, ಪದ್ಧತಿಯ, ರೂಢಿಗತ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂಕೋಚದಿಂದಾಗಿ, ಕಣ್ಮರೆಯಿಂದಾಗಿ ಎಷ್ಟೋ ಶಬ್ದಗಳು ಇಂದು ಭಾಷೆಯಿಂದ ಲುಪ್ತವಾಗಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಒಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮ- ನಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶಬ್ದಗಳು ವಿಸ್ಮರಣೆಯಾಗುತ್ತ ಬಂದು ಕೊನೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿಬಿಡುವುದು. ಇದೇ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲಗರ್ಭವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿರುವ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ, ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಬಗೆಬಗೆಯ ಸಂಬಂಧವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಒಂದು ಸ್ಥೂಲಪರಿಚಯವೇ ಈ ಲೇಖನದ ತಿರುಳು.

ಇದೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ : ನಿಮ್ಮ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರೆ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬನನ್ನು ಕರೆದು ಕೇಳಿ : “ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಯಾರು?” ಎಂದು. ಆತ ಉಲಿಯುತ್ತಾನೆ : “ನನಗೆ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಇಲ್ಲ” ಎಂದು. ಆಗ ‘ಅಯ್ಯೋ ಪಾಪ! ಅನಾಥ ಮಗು” ಎಂದು ನಿಮಗೆ ಅನ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ “ನೀನು ಯಾರೊಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದೀ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಆತ “ನಾನು ನನ್ನ ಮಮ್ಮಿ ಡ್ಯಾಡಿಯೊಟ್ಟಿಗೆ” ಎಂದು ಬಹಳ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು! “ನಿನ್ನ ಮಮ್ಮಿಯ ತಮ್ಮ ಯಾರು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದೆ ಆತ ತಲೆ ಕೆರೆದುಕೊಂಡಾನು. ಅದರ ಬದಲು, “ನಿನ್ನ ಮಮ್ಮಿಯ ಬ್ರದರ್ ಯಾರು?” ಎಂದರೆ ಆತ ಥಟ್ಟನೆ, “ರಾಮ ಅಂಕಲ್” ಎಂದೋ “ಕೃಷ್ಣ ಅಂಕಲ್” ಎಂದೋ ಉತ್ತರಿಸಬಹುದು. “ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೋಟದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಯಾರು ಬರುತ್ತಾರೆ?” ಎಂದರೆ, “ಈಶ್ವರಪ್ಪ ಅಂಕಲ್” ಎಂದು ನಿಸ್ಸಂಕೋಚವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಉಳಿದಂತೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೂ ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಶಬ್ದಗಳು- ‘ಅಂಕಲ್, ಆಂಟಿ’. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ, ‘ಕಸಿನ್, ಬ್ರದರ್, ಸಿಸ್ಟರ್, ನೀಸ್’! ಗಂಡುಸರೆಲ್ಲ ‘ಅಂಕಲ್’ಗಳು; ಹೆಂಗುಸರೆಲ್ಲ ‘ಆಂಟಿ’ಗಳು!

ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಒಡಹುಟ್ಟಿದ, ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಯಾದ ‘ಸೋದರಮಾವ’ ಹಾಗೂ ಯಾರೋ ಗುರುತುಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸದವನು -ಇಬ್ಬರೂ ‘ಅಂಕಲ್’ಗಳಾದರೆ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯೆಲ್ಲಿ? ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸೋದರಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸದಾಕೆಯೂ ಇಬ್ಬರೂ ‘ಆಂಟಿ’ಗಳಾದರೆ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಾದ ‘ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದರು?
ಮೇಲೆ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೇ ಒಂದು ೨೦-೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನೆರೆಕರೆಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಿಮಗೆ ‘ಮಾವ, ಭಾವ, ಅತ್ತೆ, ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ದೊಡ್ಡಪ್ಪ, ನಾದಿನಿ, ಅತ್ತಿಗೆ’ ಮೊದಲಾದ ಹತ್ತಾರು ಶಬ್ದಗಳು ಅವರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಳೆದ ಒಂದೆರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲೇ ಇಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿ, ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳು ನಮ್ಮ ದಿನಬಳಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಹೋದರೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಶಬ್ದಗಳು ಮರೆಯಾಗಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗದು.

ಇಂತಹ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬಯಸುವ ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಪರಾಮರ್ಶೆಗಾದರೂ ಇರಲಿ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿಘಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಾರ್ಥನಿರೂಪಣೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಂತಹ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲುಗೊಳಿಸುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡು ಇಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಯ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನ ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧವಾಚಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜ್ಞಾತಿಪದಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳ ಸಂವಾದಿರೂಪಗಳನ್ನು ಇತರ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಆರಿಸಿಕೊಡುವಾಗ ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳ, ತೆಲುಗು ಹಾಗೂ ಕೊಡವ -ಈ ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಸುಮಾರು ೨೦ಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಲೇಖನವಿಸ್ತಾರಮಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಸಂವಾದಿಶಬ್ದಗಳಿರುವ ಇತರ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಅನುಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಕೇತಾಕ್ಷರಕ್ರಮ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:
[ಕ.=ಕನ್ನಡ; ತು.=ತುಳು; ತ.=ತಮಿಳು; ಮ.=ಮಲಯಾಳ; ತೆ.=ತೆಲುಗು; ಕೊ.=ಕೊಡವ. ]

ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ-ವಿಮರ್ಶಿಸುವ-ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶೆಯ ಆನುಕೂಲ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಕಾರಾದಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಕ್ಕ (ಕ); ಅಕ್ಕೆ; ಪಳಿ/ಪಲಿ/ಪಳ್ದಿ/ಪಲ್ದಿ/ಪರ್ದಿ (ತು) :

- ತನಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದವಳು;
- ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ/ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ (ತನಗಿಂತ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ) ಮಗಳು.
ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ ‘ಅಕ್ಕ’ ಬರುತ್ತಾಳೆ.
ಗಂಡುಸಿಗೆ- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗನ ಹೆಂಡತಿ(ಸೊಸೆ)ಯ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿ;
- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗಳ ಗಂಡ(ಅಳಿಯ)ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿ (ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯಳಾಗಿದ್ದರೆ) ‘ಅಕ್ಕ’.

ಇವರಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆ ವಯೋಮಾನದವರು ಇದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ‘ಹಿರಿಯಕ್ಕ/ದೊಡ್ಡಕ್ಕ’; ‘ಕಿರಿಯಕ್ಕ/ಸಣ್ಣಕ್ಕ’ ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ, ‘ಮಲ್ಲಕ್ಕೆ/ನೇಲ್ಯಕ್ಕೆ’ (ದೊಡ್ಡಕ್ಕ); ‘ಎಲ್ಯಕ್ಕೆ/ಸಿದ್ಯಕ್ಕೆ/ಕುಞ್ಞಕ್ಕೆ’ (ಕಿರಿಯಕ್ಕ) ಎಂದು ತುಳುವಿನಲ್ಲೂ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಗಳಿವೆ; ಸಂಬೋಧನೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇವರು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯರಿರಬೇಕು.
[ವಿ.ಸೂ.: ‘ಹಿರಿಯ/ದೊಡ್ಡ’ ಹಾಗೂ ‘ಕಿರಿಯ/ಚಿಕ್ಕ/ಸಣ್ಣ’ ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ‘ಮಲ್ಲ/ನೇಲ್ಯ’ (=ದೊಡ್ಡ) ಹಾಗೂ ‘ಎಲ್ಯ/ಸಿದ್ಯ/ಕುಞ್ಞಿ/ಕಿನ್ಯ’ ಮೊದಲಾದ ವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನೆಲ್ಲ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳಿಗೂ ಹಚ್ಚುವ ರೂಢಿ ಇದೆ.]
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವಸೂಚಕವಾಗಿ ‘ಅಕ್ಕವ್ವ’ ಎಂದು ಬಳಸುವುದೂ ಇದೆ.

‘ಅಕ್ಕ’ ಎಂಬುದೇ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುವುದಾದರೂ ‘ಪಳಿ/ಪಲಿ/ಪಳ್ದಿ/ಪಲ್ದಿ/ಪರ್ದಿ’ ಎನ್ನುವ ಪರ್ಯಾಯಶಬ್ದಗಳೂ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ, ‘ಅಕ್ಕ’ ಎಂದರೆ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಯಾರೂ ಆಗಬಹುದು; ಆದರೆ ‘ಪಳಿ/ಪಲಿ/ಪಳ್ದಿ/ಪಲ್ದಿ/ಪರ್ದಿ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪಳ್ದಿ’ ಎಂಬುದು ‘ಪೞ’ (ಹಳೆಯ)+‘-ಇ’ (ಸ್ತ್ರೀಪ್ರತ್ಯಯ) ಸೇರಿ ‘ಪೞಿ’ ಮತ್ತು ‘ಪೞ’+‘-ತಿ/-ದಿ’>‘ಪಳ್ದಿ’ ಅರ್ಥಾತ್ (ತನಗಿಂತ) ‘ಹಳಬಳು’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಫುರಿಸುವ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದುದಾಗಿದೆ. ಶಿವಳ್ಳಿತುಳುವಿನ ‘ಪಳಿ/ಪಳ್ದಿ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪವು ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಪಲಿ/ಪಲ್ದಿ/ಪರ್ದಿ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. (ಮೂಲದ್ರಾವಿಡದ ‘ೞ’ಕಾರವು ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಳ’ಕಾರವಾಗಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ‘ಳ/ಲ/ರ’ಕಾರಗಳಾಗಿಯೂ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗನುಸಾರ ಈ ರೂಪವೈವಿಧ್ಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.) ‘ಅಕ್ಕ’ನಿಗೆ ಇಷ್ಟು ಶಬ್ದಗಳು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಂಬೋಧನೆಗೆ ‘ಅಕ್ಕ/ಅಕ್ಕಾ’ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ‘ಪಳಿ’ ಮೊದಲಾದವು ಕೇವಲ ನಿರ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಮೀಸಲು.

[ತ. ಅಕ್ಕಾ, ಅಕ್ಕೈ, ಅಕ್ಕನ್, ಅಕ್ಕಾಳ್, ಅಕ್ಕಾಚ್ಚಿ, ಅಕ್ಕೈಚ್ಚಿ; ಮ. ಅಕ್ಕ; ತೆ. ಅಕ್ಕ; ಕೊ. ಅಕ್ಕೆ]

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಾಗಲಿ, ತುಳುವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಈ ‘ಅಕ್ಕ’ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧವಾಚಕವು ಸಾಮಾನ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಂಗುಸನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. (ಈಗನ ಮಕ್ಕಳು ಯಾವುದೇ ಹೆಂಗುಸನ್ನು ಕರೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ‘ಆಂಟಿ’ ಪದದಂತೆ!) ಹಲವು ವೇಳೆ ಚಿಕ್ಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆಯಲು ಸಹ ಈ ಪದ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸ್ತ್ರೀವ್ಯಕ್ತಿಯ ಯಾವುದೇ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಂಕಿತನಾಮವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ರಾಮಕ್ಕ, ತಿಮ್ಮಕ್ಕ -ಇತ್ಯಾದಿ.

ಅಜ್ಜ (ಕ); ಅಜ್ಜೆ (ತು) :

ತಾಯಿಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ತಂದೆ -ಇಬ್ಬರಿಗೂ ‘ಅಜ್ಜ’ ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೂ ‘ಅಜ್ಜೆ’ ಎಂದು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯೋಗ. (ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಜ್ಜೆರ್’ ಎಂದು ಗೌರವಾರ್ಥಕವಾಗಿಯೂ ಬಳಸುವುದಿದೆ.) ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಸಹ ಈ ಶಬ್ದ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ‘ಮುದುಕ’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲೂ ಈ ಶಬ್ದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ಆರ್ಯ’ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ಅಜ್ಜ’ ಎಂದಾಗಿ ಕನ್ನಡ-ತುಳುಗಳಿಗೆ ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ‘ಆರ್ಯ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ‘ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಗೌರವಾರ್ಹ, ಹಿರಿಯ’ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ.
ಈ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂವಾದಿರೂಪ ‘ತಾತ’ ಎಂಬುದು. ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಕೊಡವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ‘ತಾತ’ ಎಂದರೆ ‘ಅಜ್ಜ’ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ.

ಅಜ್ಜಿ (ಕ) (ತು) :

ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ -ಈರ್ವರ ತಾಯಂದಿರೂ ‘ಅಜ್ಜಿ’ಯರೇ. ಈ ಪದವು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸಮಾನರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.
[ತ. ಆಯ್ಚಿ, ಆಚ್ಚಿ]
ತಾಯ್ತಂದೆಯರ ತಾಯಂದಿರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಸಮಾನರಾದ ಇತರ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಗುಸರಿಗೂ ಈ ಪದವು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ‘ಮುದುಕಿ’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಹ ‘ಅಜ್ಜಿ’ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಈ ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಅಣ್ಣ (ಕ); ಅಣ್ಣೆ/ಪಳಯೆ/ಪಲಯೆ/ಪರಯೆ (ತು) :

- ತನಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದವನು;
- ತನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ/ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ (ತನಗಿಂತ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದ) ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು.
ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ ‘ಅಣ್ಣ’ ಬರಬಹುದು:
ಹೆಂಗುಸಿಗೆ- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗನ ಹೆಂಡತಿ(ಸೊಸೆ)ಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದರ;
- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗಳ ಗಂಡ(ಅಳಿಯ)ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದರ (ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದರೆ) ‘ಅಣ್ಣ’.

ಇವರಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆ ವಯೋಮಾನದವರು ಇದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಹಿರಿಯಣ್ಣ/ದೊಡ್ಡಣ್ಣ; ಕಿರಿಯಣ್ಣ/ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ, ‘ಮಲ್ಲಣ್ಣೆ/ನೇಲ್ಯಣ್ಣೆ’ (ದೊಡ್ಡಣ್ಣ); ‘ಎಲ್ಯಣ್ಣೆ/ಸಿದ್ಯಣ್ಣೆ/ಕುಞ್ಞಣ್ಣೆ’ (ಕಿರಿಯಣ್ಣ) ಎಂದು ತುಳುವಿನಲ್ಲೂ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಗಳಿವೆ; ಸಂಬೋಧನೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇವರು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯರಿರಬೇಕು.
‘ಅಣ್ಣ’ ಎಂಬುದೇ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುವುದಾದರೂ ‘ಪಳಯೆ/ಪಳಾಯೆ/ಪಲಯೆ/ಪರಯೆ’ ಎನ್ನುವ ಪರ್ಯಾಯಶಬ್ದಗಳೂ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ, ‘ಅಣ್ಣ’ ಎಂದರೆ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಯಾರೂ ಆಗಬಹುದು; ಆದರೆ ‘ಪಳಯೆ/ಪಲಯೆ/ಪರಯೆ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವನನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪಳಯೆ’ ಎಂಬುದು ‘ಪೞ’(ಹಳೆಯ)+ಆಯೆ’ ಅರ್ಥಾತ್ (ತನಗಿಂತ) ‘ಪ್ರಾಚೀನನು’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಫುರಿಸುವ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದುದಾಗಿದೆ. ಶಿವಳ್ಳಿತುಳುವಿನ ‘ಪಳಯೆ/ಪಳಾಯೆ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪವು ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಪಲಯೆ/ಪರಯೆ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. (ಮೂಲದ್ರಾವಿಡದ ‘ೞ’ಕಾರವು ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಳ’ಕಾರವಾಗಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ‘ಳ/ಲ/ರ’ಕಾರಗಳಾಗಿಯೂ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗನುಸಾರ ಈ ರೂಪವೈವಿಧ್ಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.)

[ತ. ಅಣ್ಣನ್, ಅಣ್ಣಾಚ್ಚಿ, ಅಣ್ಣಾ; ಮ. ಅಣ್ಣನ್; ತೆ. ಅನ್ನ; ಕೊ. ಅಣ್ಣೆ]

ಹೆಚ್ಚಿನೆಲ್ಲ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ‘ಅಣ್ಣ’ ಅಥವಾ ‘ಅಣ್ಣಾ’ ಎಂಬ ರೂಪವಿದ್ದರೆ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಣ್ಣಾಚ್ಚಿ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವೂ ಇದೆ. ಬಹುಶಃ ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ಶ್ರೀ’ ಎನ್ನುವ ಗೌರವಸೂಚಕ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಶಬ್ದವಿರಬೇಕು. ‘ಪಿತೃಶ್ರೀ>ಪಿತಾಜಿ’, ‘ಮಾತೃಶ್ರೀ>ಮಾತಾಜಿ’ ಎಂದಿರುವಂತೆ, ‘ಅಣ್ಣಾ+ಶ್ರೀ>ಅಣ್ಣಾಜಿ>ಅಣ್ಣಾಚಿ>ಅಣ್ಣಾಚ್ಚಿ’ ಎಂದು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗತೃತೀಯಾಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಲಿಪಿಸಂಕೇತಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ವರ್ಗಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರವನ್ನೇ ವರ್ಗತೃತೀಯಕ್ಕೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯನಿಯಮಾನುಸಾರ ‘ಶ್ರೀ’ಯ ತದ್ಭವ ‘ಜಿ’ಯನ್ನು ‘ಚಿ’ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ತಮಿಳುಭಾಷೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಪದಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ದ್ವಿತ್ವರಹಿತ ವರ್ಗಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರವನ್ನು ವರ್ಗತೃತೀಯಾಕ್ಷರದಂತೆ ಹಾಗೂ ದ್ವಿತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವರ್ಗಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರವನ್ನು ಯಥಾಪ್ರಕಾರ ದ್ವಿತ್ವಸಹಿತವಾದ ವರ್ಗಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರವಾಗಿಯೇ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ‘ಕಟಿ’ ಎಂದು ಬರೆದರೆ ‘ಕಡಿ’ ಎಂದೂ ‘ಕಟ್ಟಿ’ ಎಂದು ಬರೆದರೆ ‘ಕಟ್ಟಿ’ ಎಂದೇ ಉಚ್ಚರಿಸುವುದು ಆ ಭಾಷೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮ. ತದನುಸಾರ, ‘ಅಣ್ಣಾಚಿ’ ಎಂದು ಬರೆದರೆ ‘ಅಣ್ಣಾಜಿ’ ಎಂದೂ ‘ಅಣ್ಣಾಚ್ಚಿ’ ಎಂದು ಬರೆದರೆ ‘ಅಣ್ಣಾಚ್ಚಿ’ ಎಂದೇ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ‘ಅಣ್ಣಾಚಿ’ ಎಂದು ಬರೆದು ‘ಅಣ್ಣಾಜಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ ತಮಿಳರ ಸಹಜ ಭಾಷೋಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರವೇ ಸುಲಲಿತ, ಸುಕರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಬಹುಶಃ ‘ಅಣ್ಣಾಚ್ಚಿ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಯೋಗಗೊಂಡದ್ದಿರಬೇಕು.

ಈ ‘-ಆಚ್ಚಿ’ ಪ್ರತ್ಯಯವು ‘ಅಕ್ಕ’, ‘ಅಮ್ಮ’, ‘ಅತ್ತೆ’ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳಿಗೂ ಹತ್ತುವುದುಂಟು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಸಂಕೋಚಗೊಳ್ಳುವುದೂ ಇದೆ. ಉದಾ: ‘ಅಮ್ಮಾಚ್ಚಿ’ ಎಂದರೆ ತಾಯಿಯ ತಾಯಿ (ಅಜ್ಜಿ); ‘ಅತ್ತಾಚ್ಚಿ’ ಎಂದರೆ ಅಣ್ಣನ ಹೆಂಡತಿ (ಅತ್ತಿಗೆ) ಮತ್ತು ಗಂಡನ ಸಹೋದರಿ (ಅತ್ತಿಗೆ). ಈ ಎರಡು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಸೀಮಿತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಈ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಉದ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಾಗಲಿ, ತುಳುವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಈ ‘ಅಣ್ಣ’ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧವಾಚಕವು ಸಾಮಾನ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಂಡುಸನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. (ಈಗನ ಮಕ್ಕಳು ಯಾವುದೇ ಗಂಡುಸನ್ನು ಕರೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ‘ಅಂಕಲ್’ ಪದದಂತೆ!) ಹಲವು ವೇಳೆ ಚಿಕ್ಕ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆಯಲು ಸಹ ಈ ಪದ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪುರುಷವ್ಯಕ್ತಿಯ ಯಾವುದೇ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಂಕಿತನಾಮವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ರಾಮಣ್ಣ, ತಿಮ್ಮಣ್ಣ, ಕಿಟ್ಟಣ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಅತ್ತಿಗೆ (ಕ); ಅತ್ಯೆ (ತು) :

- ಅಣ್ಣನ ಹೆಂಡತಿ;
- ಭಾವನ ಅಕ್ಕ;
- ಗಂಡನ ಅಕ್ಕ;
- ಅತ್ತೆಯ/ಮಾವನ ಮಗಳು (ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯವಳಾಗಿದ್ದರೆ) – ‘ಅತ್ತಿಗೆ’.
ವಿವವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ ‘ಅತ್ತಿಗೆ’/‘ಅತ್ಯೆ’ ಬರಬಹುದು:
ಹೆಂಗುಸಿಗೆ- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗನ ಹೆಂಡತಿ(ಸೊಸೆ)ಯ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿ;
- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗಳ ಗಂಡ(ಅಳಿಯ)ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿ -ಅತ್ತಿಗೆ.
[ತ. ಅತ್ತಾಚ್ಚಿ]

ಕನ್ನಡದ ‘ಅತ್ತಿಗೆ’ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಅತ್ಯೆ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಲು ಭಾಷಾಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ‘ಗ’ಕಾರವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಷಾಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ‘ಯ’ಕಾರವಾಗಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ‘(ವ್ಯ)ಸ್ವ+ವ್ಯವ್ಯ+ಸ್ವ+ವ್ಯ+ಸ್ವ’ ಈ ರಚನೆಯ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯದ ವ್ಯಂಜನವು ‘ಗ’ಕಾರವಾಗಿದ್ದರೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವಾಗ ಆ ‘ಗ’ಕಾರಕ್ಕೆ ‘ಯ’ಕಾರಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ಅ+ತ್+ತ್+ಇ+ಗ್+ಎ=ಅತ್ತಿಗೆ>ಅ+ತ್+ತ್+ಇ+ಯ್+ಎ=ಅತ್ತಿಯೆ>ಅತ್ಯೆ; ಪ್+ಎ+ಟ್+ಟ್+ಇ+ಗ್+ಎ=ಪೆಟ್ಟಿಗೆ>ಪ್+ಎ+ಟ್+ಟ್+ಇ+ಯ್+ಎ=ಪೆಟ್ಟಿಯೆ>ಪೆಟ್ಯೆ; ಸ್+ಉ+ತ್+ತ್+ಇ+ಗ್+ಎ=ಸುತ್ತಿಗೆ> ಸ್+ಉ+ತ್+ತ್+ಇ+ಯ್+ಎ=ಸುತ್ತಿಯೆ>ಸುತ್ಯೆ -ಇತ್ಯಾದಿ. ‘ಕೊಟ್ಟಿಗೆ>ಕೊಟ್ಯೆ’, ‘ಮುಂಡಿಗೆ>ಮುಂಡ್ಯೆ’, ‘ಗಡಿಗೆ>ಕಡ್ಯೆ’ ಮೊದಲಾದವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಶಬ್ದಗಳು.

ಅತ್ತೆ (ಕ); ಮಾಮಿ (ತು) :

‘ಮಾವ’oದಿರೊಳಗಿರುವಷ್ಟು ಭೇದ ‘ಅತ್ತೆ’ಯಂದಿರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅರ್ಥಾತ್, ರಕ್ತಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದ ‘ಅತ್ತೆ’ ಹಾಗೂ ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಒದಗಿದ ‘ಅತ್ತೆ’ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ಉಪಾಧಿ. ಸಾಂಬಂಧಿಕವಾಗಿ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾದರೂ ಶಾಬ್ದಿಕವಾಗಿ ಈರ್ವರಿಗೂ ನಾಮರೂಪ ಒಂದೇ.
- ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರ(ಸೋದರಮಾವ)ನ ಹೆಂಡತಿ;
- ತಂದೆಯ ಸಹೋದರಿ;
- ಹೆಂಡತಿಯ ಅಥವಾ ಗಂಡನ ತಾಯಿ.
[ತ. ಅತ್ತೈ, ಅತ್ತೈಚ್ಚಾರ್ (ಸೋದರತ್ತೆ), ಅಮ್ಮಾಮ್ಮಿ (ಅತ್ತೆ), ಅಮ್ಮಾಂತಿ (ಸೋದರಮಾವನ ಹೆಂಡತಿ); ಮ. ಅಮ್ಮಾಯಿ, ಅಮ್ಮಾವಿ; ತೆ. ಅತ್ತ; ಕೊ. ಮಾಂವಿ, ತಮ್ಮಾಂವಿ (ಸೋದರತ್ತೆ)]

ತಂದೆಯ ಸಹೋದರಿಗೆ ‘ಸೋದರತ್ತೆ’ ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಸೋದರಮಾಮಿ’ ಎಂಬ ಪದಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಆದರೆ ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸೋದರ’ ಎನ್ನುವ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಲುಪ್ತವಾಗಿ, ಇಬ್ಬರೂ -ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಅತ್ತೆ’ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮಾಮಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಇತರ ಕೆಲವು ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ‘ಅತ್ತೆ/ಮಾಮಿ’ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಉದಾ: ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ, ‘ಅಮ್ಮಾಂತಿ’ (‘ಅಮ್ಮಾಂದಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರ) ಎಂಬುದು ಸೋದರಮಾವನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ಶಬ್ದ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಮ್ಮಾಮ್ಮಿ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಯೋಗ.

ಅಮ್ಮ – ಅಪ್ಪ (ಕ.); ಅಪ್ಪೆ – ಅಮ್ಮೆ (ತು.):

ಮಗು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಶಬ್ದಗಳಿವು. ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದು ಓಷ್ಠ್ಯಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು. ಮೊದಲು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಸ್ವರ- ‘ಅ’; ವ್ಯಂಜನ- ಪವರ್ಗೀಯಾಕ್ಷರಗಳಾದ ‘ಪ, ಬ ಅಥವಾ ಮ’. ಅದರಿಂದಾಗಿಯೇ, ‘ಅಪ್ಪ, ಅಮ್ಮ, ಅಂಬಾ, ಮಾ, ಮಮ್ಮಿ, ಪಾಪ, ಪೊಪ್ಪ’ ಮೊದಲಾದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಸಂಬಂಧಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕರೆಯಲು ಮಗು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಅಮ್ಮ’ ಎಂದರೆ ತಾಯಿ; ‘ಅಪ್ಪ’ ಎಂದರೆ ತಂದೆ. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಪ್ಪೆ’ ಎಂದರೆ ತಾಯಿ; ‘ಅಮ್ಮೆ’ (ಗೌರವಾರ್ಥಕ ಏಕವಚನ- ‘ಅಮ್ಮೆರ್’) ಎಂದರೆ ತಂದೆ. ಇವು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳುವ ಪದವಾದರೂ ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಅಂತ್ಯಸ್ವರ ದೀರ್ಘತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಅಂತ್ಯಸ್ವರಕ್ಕೆ ‘ಆ’ ಎಂಬ ದೀರ್ಘಸ್ವರವು ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ‘ಅಪ್ಪಾ’ (ತಾಯೇ), ‘ಅಮ್ಮಾ’ (ತಂದೆಯೇ). ಕ್ವಚಿತ್ತಾಗಿ ‘ಅಮ್ಮಾ’ ಎಂಬುದರ ಬದಲು ‘ಅಮ್ಮೆರೇ’ ಎಂದೂ ಸಾಮಾನ್ಯತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿವಳ್ಳಿತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವಿಲ್ಲ.

[ತ. ಅಮ್ಮ, ಅಮ್ಮಾ, ಅಮ್ಮಾಳ್; ಮ. ಅಮ್ಮೆ; ತೆ. ಅಮ್ಮ, ಅಮ.]

ವಿಶೇಷ ವಿಚಾರ : ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಪ್ಪ/ಅಪ್ಪೆ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಅಮ್ಮ’ ಎಂದೂ ‘ಅಮ್ಮ/ಅಮ್ಮೆ/ಅಮ್ಮೆರ್’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಅಪ್ಪ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈ ವೈಪರೀತ್ಯವಿದ್ದರೂ ಹಳಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತಂದೆಗೆ ‘ಅಮ್ಮ’ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಯೋಗವಿದ್ದುದು ಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಪಂಪನ ‘ಮಹಾಭಾರತ’ದಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ಕೃಷ್ಣ ಕರ್ಣನೊಡನೆ “ನಿನಗಮ್ಮನಹರ್ಪತಿ” [ನಿನಗೆ+ಅಮ್ಮನ್+ಅಹರ್‌ಪತಿ=ನಿನಗೆ ತಂದೆ ಸೂರ್ಯ] ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಸಂದರ್ಭವಿದೆ.
ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಪ್ಪೆ’ ಹಾಗೂ ‘ಅಮ್ಮೆ’ ಪದಗಳ ಉಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೊಂದಿದೆ: ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಪ್ಪೆ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನುದಾತ್ತ(ನೀಚಶ್ರುತಿಯ) ಎಕಾರಾಂತವಾಗಿಯೂ ‘ಅಮ್ಮೆ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಉದಾತ್ತ(ಉಚ್ಚಶ್ರುತಿಯ) ಎಕಾರಾಂತವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಉದಾತ್ತ(ಉಚ್ಚಶ್ರುತಿಯ) ಎಕಾರಾಂತವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂದು, ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದಲೋ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ತಂದೆಯನ್ನು ‘ಅಪ್ಪ’ ಎಂದೂ ತಾಯಿಯನ್ನು ‘ಅಮ್ಮ’ ಎಂದೂ ಸಂಬೋಧಿಸುವ/ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಕ್ರಮ ಈಗ ಬಹು ಪ್ರಚಲಿತ. ಆದರೆ ತುಳುವಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾವ್ಯ ‘ಶ್ರೀಭಾಗವತೊ’ದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ‘ಅಪ್ಪೆ’ ಎಂದೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಉದಾ: “ಅಪ್ಪ ಕೇಳಿಲೆ, ಬಂಜಿಟುಪ್ಪುಕಿ ಬಾಲೆ….” ಎಂಬ ಪದ್ಯಭಾಗ. ಅಂತೆಯೇ, ತುಳುವಿನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಾಕವಿ ಅರುಣಾಬ್ಜನ ‘ತುಳುಮಹಾಭಾರತೊ’ದಲ್ಲಿಯೂ “ಅಪ್ಪಟಾ ಪಿನ್‌ಪೇರಾ ಮಗ್‌ಳ್ಯೆರವುಳ್ತ್”, “ಅಪ್ಪಾ ಚೂಸ್ಟಿಡೆ ಪಿಂದ್….” ಮುಂತಾಗಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ‘ಅಪ್ಪ’ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿವೆ.
ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ತಾಯಿಗೆ ‘ಅಪ್ಪ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗವು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ತುಳುವಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ, ‘ಅಮ್ಮ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದ ಇತರೆಲ್ಲ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ಅಂಬಾ’ಕ್ಕೂ ಇದೇ ಅರ್ಥ. ಈಗ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ‘ಅಪ್ಪ’ ಮತ್ತು ‘ಅಮ್ಮ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅರ್ಥಪಲ್ಲಟಗೊಂಡು ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುವವಾದರೂ ಸಂಯುಕ್ತಪದಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದೂ ‘ತಾಯಿ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲೇ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾ: ‘ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆ’ (ಮಾತೃಭಾಷೆ), ‘ತುಳುವಪ್ಪೆ’ (ತುಳುತಾಯಿ), ‘ಅಪ್ಪೆನಾಡ್’ (ತಾಯ್ನಾಡು) ಇತ್ಯಾದಿ. ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪಲ್ಲಟಗೊಂಡರೂ ತಾಯ್ತಂದೆಯರನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಅಪ್ಪೆ-ಅಮ್ಮೆರ್’ ಎಂದೇ ಇಂದೂ ಸಹ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಅಮ್ಮಮ್ಮ :

ತಾಯಿಯ ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುವಾಗ ಈ ಪದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಅಮ್ಮನ ಅಮ್ಮ’ ಎಂಬುದರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತರೂಪವಿದು. ಮಲಯಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಪದವು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
[ಮ. ಅಮ್ಮಮ್ಮ]

ಅವ್ವ :

ಇದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಅಮ್ಮ’ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಮ್ಮ’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಕೊಂಚ ವಿಭಿನ್ನಾರ್ಥ/ನೀಚಾರ್ಥ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದುದರಿಂದ ‘ಅಮ್ಮ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ‘ಅವ್ವ’ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
[ತ. ಅವ್ವಲ್, ತವ್ವಲ್; ತೆ. ಅವ್ವ; ಕೊ. ಅವ್ವ, ಅವ್ವೆ, ಅವ್ವಯ್ಯ.]

ಅಳಿಯ (ಕ); ಮರ್ಮಯೆ/ಮರ್ಮಾಯೆ (ತು), ಅರ್ವತ್ತೆ/ಅರ್ವದೆ (ತು) :

‘ಅಳಿಯ’ನಿಗೆ ದ್ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ. ‘ಅಳಿಯ’ಂದಿರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಸಂಬಂಧ. ಒಬ್ಬ ರಕ್ತಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದ ‘ಅಳಿಯ’; ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಒದಗಿದ ‘ಅಳಿಯ’.

(ಅ) ರಕ್ತಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅಳಿಯ :
ಗಂಡುಸಿನ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗ ಹಾಗೂ ಹೆಂಗುಸಿನ ಸಹೋದರನ ಮಗ ‘ಸೋದರ ಅಳಿಯ’. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ಜಾಮಾತ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವಿದೆ. ‘ಸೋದರಳಿಯ’ನಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಅರ್ವತ್ತೆ/ಅರ್ವದೆ’ ಎಂದೂ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮರ್ಮಾಯೆ’ ಎಂದೂ ನಾಮಾಂತರಗಳಿವೆ.
[ಮ. ಮರುಮಕನ್; ತೆ. ಅಲ್ಲೂಡು, ಅಲ್ಲುವಾಡು]
ವಿ. ಸೂ. : ಸೋದರ ಅಳಿಯನಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಅರ್ವತ್ತೆ/ಅರ್ವದೆ’ ಎಂಬುದೇ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದ್ದರೂ ಮಾತೃಮೂಲೀಯ ಪದ್ಧತಿ ಅರ್ಥಾತ್ ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕು ಸೋದರಳಿಯನಿಗೆ ಬರುವ ಕೌಟುಂಬಿಕಪದ್ಧತಿಗನುಸಾರ ಕೆಲವು ಜನವರ್ಗದವರಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟನ್ನು ‘ಅಳಿಯಕಟ್ಟು’ ‘ಅಳಿಯಸಂತಾನಕಟ್ಟು’ ಎಂದೇ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ‘ಅಳಿಯ’ (ಸೋದರಳಿಯ) ಎಂಬ ಶಬ್ದ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಯಥಾವದ್ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಪದದಲ್ಲಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ‘ಅಳಿಯ’ ಎನ್ನುವ ಪದಪ್ರಯೋಗ ಸಂಬಂಧಸೂಚಕವಾಗಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ.

(ಆ) ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅಳಿಯ :
ಸ್ವಂತ ಮಗಳ ಗಂಡ ‘ಅಳಿಯ’. ಗಂಡುಸಿನ ಸಹೋದರನ ಅಥವಾ ಹೆಂಗುಸಿನ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗಳ ಗಂಡನೂ ವಾವೆಯಲ್ಲಿ ಅಳಿಯನೇ. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಈತ ‘ಮರ್ಮಯೆ/ಮರ್ಮಾಯೆ’.
ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮರ್ಮಾಯೆ’ ಎಂಬುದು ರಕ್ತಸಂಬಂಧದಿಂದ ಹಾಗೂ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದ ‘ಅಳಿಯ’ನಿಗಿರುವ ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅರ್ಥಸ್ಫುಟತೆಗೋಸ್ಕರ ‘ಸೋದರ’ ಎನ್ನುವ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ‘ಸೊದರ ಮರ್ಮಾಯೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ.

ಗಂಡ (ಕ); ಕಂಡಣಿ/ಕಂಡನಿ (ತು); ಮದಿಮಾಯೆ (ತು); ಪುರುಷೆ (ತು) :

ಇದು ಬಹಳ ಸರಳವಾದ ಸಂಬಂಧವಾಚಕ. ಹೆಂಗುಸಿನ ಪತಿ ‘ಗಂಡ’.

[ತ. ಕಂಟನ್ (ಕಂಡನ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರ), ಕಣವನ್; ಮ. ಕಣವನ್]

ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ -ಸಂಬಂಧ ಒಂದೇ ಆದರೂ- ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಕಂಡಣಿ/ಕಂಡನಿ/ಕಂಡನೆ/ಕಣನ್ಯೆ’ ಮೊದಲಾದ ರೂಪಗಳಿದ್ದರೆ, ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಆಡುನುಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಮದಿಮಾಯೆ’ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗವೂ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಆಡುನುಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಪುರುಷೆ’ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗವೂ ಇದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ದ್ರಾವಿಡಮೂಲದ್ದು; ಎರಡನೆಯದು ಸಂಸ್ಕೃತಮೂಲದ್ದು. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ಪುರುಷ’ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ‘ಪತಿ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ತುಳುನಾಡಿಗೆ ಬಂದ ಗಂಡು ಶಿವಳ್ಳಿಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಪತಿಯಾಗಿ ‘ಪುರುಷ’ನಾದ!
ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮದಿಮ್ಮಾಯೆ/ಮದ್ಮಾಯೆ’ ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಅದು ಮದುಮಗನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಹುದು. ಉತ್ತರದ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮದಿಮಾಯೆ’ ಎಂದರೆ ಮದುಮಗನೇ. ತುಳುವಿನ ಈ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲೂ ಗಂಡನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಬ್ದಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಮದುಮಗನನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಈ ಪದದ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಆದರೆ, ದಕ್ಷಿಣದ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಅರ್ಥವೇ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದರೂ ‘ಮದಿಮಾಯೆ’ ಎನ್ನುವುದು ‘ಗಂಡ’ನಿಗೂ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ಕಾರಣ ಮದುಮಗನಿಗೆ ‘ಪೊಸ ಮದಿಮಾಯೆ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪವು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯತುಳುವಿನಲ್ಲೂ ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಕ್ವಚಿತ್ತಾಗಿ ಇದೆ.

ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ಚಿಕ್ಕ ತಂದೆ (ಕ); ಎಲ್ಯಮ್ಮೆ/ಸಿದ್ಯಮ್ಮೆ (ತು) :

ತಂದೆಯ ತಮ್ಮ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಗಂಡ ‘ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ಚಿಕ್ಕ ತಂದೆ’. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಎಲ್ಯಮ್ಮೆ/ಸಿದ್ಯಮ್ಮೆ’. ಈ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ‘-ರ್’ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಗೌರವಾರ್ಥಕ ಏಕವಚನರೂಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಉದಾ: ಎಲ್ಯಮ್ಮೆರ್/ಸಿದ್ಯಮ್ಮೆರ್).
ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಭಾವವು ತುಳುವಿನ ಮೇಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಕನ್ನಡದ ‘ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ’ ಯಥಾರೂಪದಲ್ಲಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮೆಯ್ದೋರಿದ್ದಾನೆ. ಈಗ ತುಳುವರಿಗೆ ‘ಎಲ್ಯಮ್ಮೆ/ಸಿದ್ಯಮ್ಮೆ’ರಿಗಿಂತಲೂ ‘ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ’ನೇ ಬಹಳ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ಅವನನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸೊರಗಿಸಿ ‘ಚಿಕ್ಕ’ನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ! ಸಾಲದೆಂಬಂತೆ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಹೋದ ತುಳುವರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಬರುವಾಗ ‘ಕಾಕ’ನನ್ನೂ ಕರೆತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಹಳೆಯ ತಲೆಮಾರಿನವರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ‘ಎಲ್ಯಮ್ಮೆ/ಸಿದ್ಯಮ್ಮೆ’ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನವರಿಗೆ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಇಲ್ಲ! ಇವರ ಸಂಗಾತಿ ‘ಚಿಕ್ಕ’ ಮತ್ತು ‘ಕಾಕ’.

ಇನ್ನು, ಈ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳ ದಾಂಪತ್ಯ ಬಲು ಸೋಜಿಗ-ರೋಚಕ! ತುಳುವಿನ ‘ನೇಲ್ಯಪ್ಪೆ’ಯ ಗಂಡ ‘ನೇಲ್ಯಮ್ಮೆ(ರ್)’; ‘ಮಲ್ಲಪ್ಪೆ’ಯ ಗಂಡ ‘ಮಲ್ಲಮ್ಮೆ(ರ್)’; ‘ಎಲ್ಯಪ್ಪೆ’ಯ ಗಂಡ ‘ಎಲ್ಯಮ್ಮೆ(ರ್)’; ‘ಸಿದ್ಯಪ್ಪೆ’ಯ ಗಂಡ ‘ಸಿದ್ಯಮ್ಮೆ(ರ್)’; ‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ನ ಗಂಡ ‘ದೊಡ್ಡಪ್ಪ’; ‘ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ’ನ ಗಂಡ ‘ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ’ -ಪಾಪ, ಈಗ ಈತ ಸೊರಗಿ ‘ಚಿಕ್ಕ’ನಾಗಿದ್ದಾನೆ! ಈ ‘ಚಿಕ್ಕ’ನ ಹೆಂಡತಿ ‘ಚಿಕ್ಕಿ’. (ಆದರೆ ‘ಕಾಕ’ನ ಹೆಂಡತಿ ‘ಕಾಕಿ’ಯಾಗಿಲ್ಲ!)

ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ/ಚಿಕ್ಕ ತಾಯಿ (ಕ); ಎಲ್ಯಪ್ಪೆ/ಸಿದ್ಯಪ್ಪೆ/ಕುಞ್ಞಪ್ಪೆ (ತು) :

ತಾಯಿಯ ತಂಗಿ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಹೆಂಡತಿ ‘ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ/ಚಿಕ್ಕ ತಾಯಿ’. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಸಂವಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಿವೆ. ‘ಎಲ್ಯಪ್ಪೆ/ಸಿದ್ಯಪ್ಪೆ/ತಿದ್ಯಪ್ಪೆ/ಕುಞ್ಞಪ್ಪೆ/ಕಿನ್ಯಪ್ಪೆ’. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಪದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಘಟಕಗಳು: ‘ಎಲ್ಯ/ಸಿದ್ಯ/ತಿದ್ಯ/ಕುಞ್ಞಿ/ಕಿನ್ನಿ’ (=ಚಿಕ್ಕ)+ಅಪ್ಪೆ’ (=ತಾಯಿ). ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಯಪ್ಪೆ’ ‘ಸಿದ್ದಿ’ಯಾಗಿಯೂ ‘ತಿದ್ಯಪ್ಪೆ’ ‘ತಿದ್ದಿ’ಯಾಗಿಯೂ ಸೊರಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಕನ್ನಡದ ‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ ತುಳುವಿಗೆ ಬಂದಾಗ ‘ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ’ನನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಳು. ತುಳುವಿಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ ಆಕೆ ತನ್ನ ಸಹಜರೂಪ ‘ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ’ನ ಜೊತೆಗೆ ‘ಚಿಕ್ಕಿ’ಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರವನ್ನೂ ಪಡೆದಳು. ಇತ್ತೀಚೆಯ ವರೆಗೆ ಇಬ್ಬರೂ -ಮೂಲತಃ ತುಳುವರೊಳಗೆ ಇದ್ದವರು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದೊಳಗಿಂದ ಬಂದವರು- ತುಳುವರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕತಾಯಂದಿರಾಗಿದ್ದರು! ಆದರೆ ಈಗ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಇಲ್ಲಿಯ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾದ ‘ಎಲ್ಯಪ್ಪೆ/ಸಿದ್ಯಪ್ಪೆ/ಕುಞ್ಞಪ್ಪೆ’ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ತುಳುವರನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಬಿಟ್ಟಗಲಿದ್ದಾರೆನ್ನಬಹುದು. ಹಿರಿಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯವರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವರು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರಷ್ಟೆ. ಆ ತಲೆಮಾರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಇವರೂ ಅದೃಶ್ಯರಾಗಬಹುದು.

ತಂಗಿ (ಕ); ತಂಗಟಿ/ತಂಗಡಿ/ಸಂಗಟಿ/ಸಂಗಡಿ; ಮೆಗ್ದಿ/ಮೆಗಿ (ತು) :

- ತನಗಿಂತ ಬಳಿಕ ಹುಟ್ಟಿದವಳು;
- ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ/ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ (ತನಗಿಂತ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯವಳಾದ) ಮಗಳು.
ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ ‘ತಂಗಿ’ ಬರುತ್ತಾಳೆ:
ಗಂಡುಸಿಗೆ- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗನ ಹೆಂಡತಿ(ಸೊಸೆ)ಯ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿ;
- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗಳ ಗಂಡ(ಅಳಿಯ)ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿ (ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತನಗಿಂತ ಕಿರಿಯಳಾಗಿದ್ದರೆ) ‘ತಂಗಿ’.

[ತ. ತಂಕೈ, ತಂಕೈಚ್ಚಿ, ತಂಕಚ್ಚಿ (‘ತಂಗೈ, ತಂಗೈಚ್ಚಿ, ತಂಗಚ್ಚಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರ); ಮ. ತಂಕ, ತಂಕಚ್ಚಿ (‘ತಂಗ, ತಂಗಚ್ಚಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರ); ಕೊ. ತಂಗೆ]

‘ತಂಗಟಿ/ತಂಗಡಿ/ಸಂಗಟಿ/ಸಂಗಡಿ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿರುವವು. ‘ಮೆಗ್ದಿ’ ಎನ್ನುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ರೂಪ. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮವೇನೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದೂ ಇದೆ.
‘ತಂಗಟಿ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪ ತಮಿಳು ಮಲಯಾಳಗಳ ‘ತಂಗಚ್ಚಿ’ಗೆ ಸಮೀಪತರವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ‘ತ’ಕಾರ ‘ಸ’ಕಾರವಾಗುವುದು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಸಾಮಾನ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ, ‘ತಂಗಟಿ/ಸಂಗಟಿ’ ರೂಪಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಇನ್ನು, ‘ಟ’ಕಾರ ‘ಡ’ಕಾರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯವಾಗುವುದೂ ತುಳುವಿನ ಭಾಷಾಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ‘ಎನ್ನಟ~ಎನ್ನಡ’ (=ನನ್ನಲ್ಲಿ/ನನ್ನೊಡನೆ), ‘ಕನ್ನಡಿ~ಕನ್ನಟಿ’ (ಕನ್ನಡಿ), ‘ಕತ್ತಿಟ್~ಕತ್ತಿಡ್’ (=ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ) -ಇತ್ಯಾದಿ.
‘ಮೆಗ್ದಿ/ಮೆಗಿ’ ಎಂಬುದು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ರೂಪ. ಇತರ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಅಥವಾ ಸಮೀಪಸಮಾನ ರೂಪದ ಶಬ್ದಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದೂ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ‘ಮೇಗು’ ಎಂದರೆ ‘ಮೇಲೆ, ಅನಂತರ’ ಎಂಬರ್ಥ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದೆ. ‘ಮೇಗಿಗೆ’ ಎಂದರೆ ‘ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಅನಂತರದಲ್ಲಿ, ಆ ಬಳಿಕ, ಆಮೇಲೆ’ ಎಂದು ಅರ್ಥಯಿಸಿ ‘ಮೇಗೆ’+‘-ಇ’ (ಸ್ತ್ರೀಪ್ರತ್ಯಯ)>ಮೇಗಿ>ಮೆಗಿ’ ಮತ್ತು ‘ಮೇಗೆ’+‘-ತಿ/-ದಿ’ (ಸ್ತ್ರೀಪ್ರತ್ಯಯ)>ಮೇಗಿತಿ/ಮೇಗಿದಿ>ಮೆಗ್ದಿ’ ಎಂದು ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಬಹುದೇನೊ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಮೇಗಿ’ ರೂಪ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ತುಳುವಿನ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರತ್ಯಯ ‘-ಇ’ಕಾರವು ಆದೇಶಗೊಂಡು ‘ಮೆಗಿ’ ಎಂದಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. (ಈ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.)

ತಂದೆ :

ಅಪ್ಪನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದವಿದು. ಇದು ‘ಅಪ್ಪ’ನನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳಲು ಬಳಸುವ ಶಬ್ದ ವಿನಾ ಸಂಬೋಧನೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. (ಆದರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದವರು ದೇವರನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುವಾಗ ‘ತಂದೆ’ ಎಂದು ಬಳಸುವುದಿದೆ. ಉದಾ: ‘ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ನನ್ನ ತಂದೆಯೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇದು ಬಹಳ ಸೀಮಿತ ಪ್ರಯೋಗ.)

[ತ. ತಂತೈ; ಮ. ತಂತ; ತೆ. ತಂಡ್ರ್]

ತಮ್ಮ (ಕ); ಮೆಗ್ಯೆ/ಮೆಗ್ಗೆ (ತು) :

- ತನ್ನ ಬಳಿಕ ಒಡಹುಟ್ಟಿದ ಸಹೋದರ;
- ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ/ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ (ತನಗಿಂತ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯವನಾದ) ಮಗ.
[ತ. ತಂಪಿ (‘ತಂಬಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರ); ಮ. ತಂಪಿ, ತಂಪಾನ್ (‘ತಂಬಿ, ತಂಬಾನ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರ); ತೆ. ತಮ್ಮುಡು; ಕೊ. ತಮ್ಮಣ]
‘ಮೆಗ್ಯೆ/ಮೆಗ್ಗೆ’ ಎಂಬುದು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ರೂಪ. ಇತರ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಅಥವಾ ಸಮೀಪಸಮಾನ ರೂಪದ ಶಬ್ದಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದೂ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ‘ಮೇಗು’ ಎಂದರೆ ‘ಮೇಲೆ, ಅನಂತರ’ ಎಂಬರ್ಥ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದೆ. ‘ಮೇಗಿಗೆ’ ಎಂದರೆ ‘ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಅನಂತರದಲ್ಲಿ, ಆ ಬಳಿಕ, ಆಮೇಲೆ’ ಎಂದು ಅರ್ಥಯಿಸಿ ‘ಮೇಗಿಗೆ>ಮೇಗಿಯೆ>ಮೆಗಿಯೆ>ಮೆಗ್ಯೆ’ ಎಂದು ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಬಹುದೇನೊ. ಕನ್ನಡ ಶಬ್ದಗಳ ‘ಗ’ಕಾರವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಷಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ‘ಯ’ಕಾರವಾಗುವುದು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಉದಾ: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ>ಪೆಟ್ಟಿಯೆ>ಪೆಟ್ಯೆ’, ‘ಅತ್ತಿಗೆ>ಅತ್ತಿಯೆ>ಅತ್ಯೆ’, ‘ಸುತ್ತಿಗೆ>ಸುತ್ತಿಯೆ>ಸುತ್ಯೆ/ಸುತ್ತೆ’ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಮೇಗಿಯೆ’ ರೂಪ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ತುಳುವಿನ ಪುರುಷ ಪ್ರತ್ಯಯ ‘-ಎ’ ಎನ್ನುವ ಉದಾತ್ತ ಎಕಾರವು ಆದೇಶಗೊಂಡು ‘ಮೆಗಿಯೆ’ ಎಂದಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ಪದಾಂತ್ಯದ ‘ಎ’ಕಾರವು ಉಚ್ಚಶ್ರುತಿಯದ್ದು.

ತಾಯಿ :

ಇದು ಹೆತ್ತಬ್ಬೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ. ‘ಅಮ್ಮ’ನನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳುವ ಶಬ್ದ ವಿನಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಬೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೇವತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳುವಾಗ, ಸಂಬೋಧಿಸುವಾಗ ‘ತಾಯಿ/ತಾಯಿಯೆ/ತಾಯೆ’ ಎನ್ನುವ ಪದಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಹೆಂಗುಸನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸುವಾಗಲೂ ಈ ಪದವು ಬಳಕೆಯಾಗುವುದಿದೆ.
[ತ., ಮ. ತಾಯ್; ತೆ. ತಾಯಿ; ಕೊ. ತಾಯಿ ‘ಅಜ್ಜಿ’]

ದೊಡ್ಡಪ್ಪ/ದೊಡ್ಡ ತಂದೆ (ಕ); ಮಲ್ಲಮ್ಮೆ/ನೇಲ್ಯಮ್ಮೆ (ತು) :

- ತಂದೆಯ ಅಣ್ಣ;
- ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ ಗಂಡ.
ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ‘ದೊಡ್ಡಪ್ಪ’ ಮಾತ್ರ. ಇದರ ತುಳು ಸಂವಾದಿ ಶಬ್ದ ‘ಮಲ್ಲಮ್ಮೆ/ನೇಲ್ಯಮ್ಮೆ’. ಕ್ವಚಿತ್ತಾಗಿ ‘ಮಲ್ಲಮೆರ್/ನೇಲ್ಯಮ್ಮೆರ್’ ಎಂದೂ ಗೌರವಾರ್ಥಕ ಏಕವಚನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದುಂಟು. ಇವು ಸಂಯುಕ್ತಶಬ್ದಗಳು: ‘ಮಲ್ಲ/ನೇಲ್ಯ(=ದೊಡ್ಡ)+ಅಮ್ಮೆ(=ಅಪ್ಪ). ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ತುಳುನಾಡಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವರಲ್ಲಿ ‘ಪೆರಿಯಮ್ಮೆ’ ಎಂದೂ ಶಿವಳ್ಳಿಯವರ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಪೇಮೆ’ ಎಂದೂ ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಿವೆ. (ಈ ಶಬ್ದಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಈ ಲೇಖನದ ‘ಪಿಜ್ಜೆ’ ಎನ್ನುವ ಪದವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.)
ಕನ್ನಡದ ‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ನ ಜೊತೆಗೆ ‘ದೊಡ್ಡಪ್ಪ’ನೂ ತುಳುವಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಿಂದಾಗಿ ‘ಮಲ್ಲಮ್ಮೆ/ನೇಲ್ಯಮ್ಮೆ/ಪೆರಿಯಮ್ಮೆ/ಪೇಮೆ’ ತುಳುವರಿಂದ ದೂರಹೋಗತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಥಾತ್, ‘ದೊಡ್ಡಪ್ಪ’ನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ತುಳುವಿನ ಮೂಲಶಬ್ದಗಳ ಕಣ್ಮರೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

ದೊಡ್ಡಮ್ಮ/ದೊಡ್ಡ ತಾಯಿ (ಕ); ಮಲ್ಲಪ್ಪೆ-ನೇಲ್ಯಪ್ಪೆ (ತು) :

- ತಾಯಿಯ ಅಕ್ಕ;
- ದೊಡ್ಡಪ್ಪ(ತಂದೆಯ ಅಣ್ಣ)ನ ಹೆಂಡತಿ.
‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ನಿಗೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮಲ್ಲಪ್ಪೆ’ ಅಥವಾ ‘ನೇಲ್ಯಪ್ಪೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆಯಾ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ‘ದೊಡ್ಡ+ಅಮ್ಮ’ ಹಾಗೂ ‘ಮಲ್ಲ/ನೇಲ್ಯ (=ದೊಡ್ಡ)+ಅಪ್ಪೆ’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಈ ಸಂಯುಕ್ತಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ ಮಾತ್ರ; ‘ದೊಡ್ಡ ತಾಯಿ’ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಉತ್ತರ ತುಳುನಾಡಿನ ತುಳುವರಲ್ಲಿ ‘ಮಲ್ಲಪ್ಪೆ/ನೇಲ್ಯಪ್ಪೆ’ಯ ಬದಲು ‘ಪೆರಿಯಪ್ಪೆ’, ಉಡುಪಿಯ ಶಿವಳ್ಳಿಯವರಲ್ಲಿ ‘ಪೇಪಿ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಇವುಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರತೊಡಗಿದೆ. (ಇದೇ ಲೇಖನದ ‘ಪಿಜ್ಜೆ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವಿಚಾರಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಪೇಪಿ’ಯ ಶಬ್ದವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.)
ಕನ್ನಡದಿಂದ ತುಳುವಿಗೆ ಹೊಸತಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ನಿಗೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡು ಈಗ ‘ಅಜ್ಜಿ’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಿಜವಾದ ‘ಅಜ್ಜಿ’ಯಂದಿರು ತಮ್ಮನ್ನು ‘ಅಜ್ಜಿ’ ಎಂದು ಮಕ್ಕಳು ಸಂಬೋಧಿಸುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದೆ (ಇನ್ನೂ ಚಿರಯುವತಿಯರಾಗಿಯೇ ಇರಲು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು!) ‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಬ್ದ ಈಗ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೋಚಗೊಂಡು ‘ದೊಡ್ಡ’ ಎಂದಷ್ಟೇ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ, ‘ದೊಡ್ಡಮ್ಮ’ ಎಂದರೆ ತಾಯಿಯ ಅಕ್ಕ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡಪ್ಪನ ಹೆಂಡತಿ; ‘ದೊಡ್ಡ’ ಎಂದರೆ ‘ಅಜ್ಜಿ’! ಅಜ್ಜಿಯಂದಿರ ಮಹಿಮೆ ಅಪಾರ!!

ನಾದಿನಿ (ಕ); ಮಯ್ತೆತ್ತಿ/ಮಯ್ತೆದಿ/ಮಯ್ತೆಂತಿ (ತು) :

- ತಮ್ಮನ ಹೆಂಡತಿ;
- ಭಾವನ ತಂಗಿ;
- ಗಂಡನ ತಂಗಿ (ತನಗಿಂತ ಕಿರಿಯವಳಾಗಿದ್ದರೆ);
- ಹೆಂಡತಿಯ ತಂಗಿ;
- ಅತ್ತೆಯ/ಮಾವನ ಮಗಳು (ತನಗಿಂತ ಕಿರಿಯವಳಾಗಿದ್ದರೆ) -ಇವರೆಲ್ಲ ‘ನಾದಿನಿ’ಯರು.
[ತ. ನಾತ್ತನಾರ್, ನಾತ್ತಿ, ನಾತ್ತೂಣ್; ಮ. ನಾತ್ತೂನ್. ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ನನಾಂದರಿ, ನಾಂದಿನೀ, ನಂದಾ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಗಳಿಗೂ ‘ನಾದಿನಿ’ ಶಬ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ಯವಿರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು.]
[ತ. ಮೈತ್ತುನಿ, ಮಚ್ಚಿನೀ, ಮಚ್ಚಿನಾಚ್ಚಿ, ಮಚ್ಚಿನಿಚ್ಚಿ, ಮಚ್ಚಾಳ್, ಮಚ್ಚಿ; ಮ. ಮಚ್ಚೂನಿಚ್ಚಿ; ತೆ. ಮೇನ; ಕೊ. ಮಚ್ಚಿಣಿಚಿ]
ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನ ಈ ಎರಡು ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳು ವಿಭಿನ್ನಮೂಲಗಳಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಅರ್ಥಸಾಮ್ಯವಿರುವ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ತುಳುವಿನ ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದ ಶಬ್ದರೂಪಗಳನ್ನು ‘ಮೈತ್ತೆತ್ತಿ/ಮೈತೆದಿ/ಮೈತೆಂತಿ’ ಎಂದೂ ಬರೆಯುವ ರೂಢಿಯಿದೆ.

ಪಿಜ್ಜಿ (ತು) :

ಇದು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಶಬ್ದ. ತಾಯಿಯ ಅಥವಾ ತಂದೆಯ ಅಜ್ಜಿ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಜಿಯ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜನ ತಾಯಿಯನ್ನು ‘ಪಿಜ್ಜಿ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ‘ಪಿರಿಯ ಅಜ್ಜಿ’ ಎಂಬುದರಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಶಬ್ದವಾಗಿರಬೇಕು. ‘ಪಿರಿಯ ಅಜ್ಜಿ>ಪಿರಿಯಜ್ಜಿ>ಪಿಜ್ಜಿ’ ಎಂಬುದು ಇದರ ನಡೆಯಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಪಿಜ್ಜೆ (ತು) :

ಇದು ಸಹ ‘ಪಿಜ್ಜಿ’ ಶಬ್ದದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ತುಳು ಶಬ್ದ. ‘ಪಿಜ್ಜಿ’ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪುಂರೂಪವಾಗಿ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಂಡು ‘ಪಿಜ್ಜೆ’ ಬಂದಿರಬೇಕು. (ಅಥವಾ ‘ಪಿಜ್ಜೆ’ಗೆ ಸ್ತ್ರೀರೂಪವಾಗಿ ‘ಪಿಜ್ಜಿ’ ಬಂದಿರಲೂ ಬಹುದು.) ಇದರ ನಡೆಯನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಊಹಿಸಲು ಶಕ್ಯವಿದೆ: ‘ಪಿರಿಯ ಅಜ್ಜೆ>ಪಿರಿಯಜ್ಜೆ>ಪಿಜ್ಜೆ’. ತಾಯಿಯ ಅಥವಾ ತಂದೆಯ ಅಜ್ಜ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಜಿಯ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜನ ತಂದೆಯನ್ನು ‘ಪಿಜ್ಜೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
‘ಪಿಜ್ಜಿ’ ಮತ್ತು ‘ಪಿಜ್ಜೆ’ ಎಂಬವುಗಳಿಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾದ ಶಬ್ದ ಇತರ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕದ ಕಾರಣ ಇವನ್ನು ನಿಷ್ಪನ್ನಪದಗಳೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಉಡುಪಿಯ ಶಿವಳ್ಳಿಯವರ ತುಳುನುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ‘ಪೇಪಿ’ ಹಾಗೂ ‘ಪೇಮೆ’ ಎಂಬೆರಡು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ತಾಯಿಯ ಅಕ್ಕನನ್ನು ‘ಪೇಪಿ’ ಎಂದೂ ತಂದೆಯ ಅಣ್ಣನನ್ನು ‘ಪೇಮೆ’ ಎಂದೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪೇಪಿ’ ಎಂಬುದು ‘ಪೆರಿಯ ಅಪ್ಪೆ’ ಎಂಬುದರಿಂದಲೂ ‘ಪೇಮೆ’ ಎಂಬುದು ‘ಪೆರಿಯ ಅಮ್ಮೆ’ ಎಂಬುದರಿಂದಲೂ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.

ಭಾವ (ಕ); ಬಾವೆ (ತು) :

- ಹೆಂಡತಿಯ ಅಣ್ಣ (ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯವನಾಗಿದ್ದರೆ);
- ಗಂಡನ ತಮ್ಮ (ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯವನಾಗಿದ್ದರೆ);
- ಮಾವ/ಅತ್ತೆಯ ಮಗ (ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯವನಾಗಿದ್ದರೆ);
- ಗಂಡುಸಿಗೆ- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗನ ಹೆಂಡತಿ(ಸೊಸೆ)ಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ;
- ಸ್ವಂತ/ವಾವೆಯ ಮಗಳ ಗಂಡ(ಅಳಿಯ)ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ.
ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ಭಾವುಕ’ನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇತರ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನರೂಪಗಳು ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಮರಿಮೊಮ್ಮಗ/ಮರಿಮೊಮ್ಮಗಳು (ಕ) :

ಮೊಮ್ಮಗನ ಅಥವಾ ಮೊಮ್ಮಗಳ ಮಗು ಗಂಡಾದರೆ ‘ಮರಿಮೊಮ್ಮಗ’, ಹೆಣ್ಣಾದರೆ ‘ಮರಿಮೊಮ್ಮಗಳು’. ಇದನ್ನು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಾಗ ‘ಮರಿಮೊಮ್ಮಗು’ ಎಂದು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನರೂಪವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಈಗ ‘ಪುರು ಪುಳ್ಳಿ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕ ಕೂಸಿಗೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಪುರುಬಾಲೆ’ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಪದದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದ ‘ಪುರು’ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿರುವ ‘ಬಹಳ ಎಳೆಯ’ ಎಂಬರ್ಥವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ‘ಪುಳ್ಳಿ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಲೆಮಾರಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಸದಸ್ಯ/ಸದಸ್ಯೆ ‘ಮೊಮ್ಮಗು’. ಅದರ ಮಗು ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ‘ಪುರುಪುಳ್ಳಿ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾವ (ಕ); ಮಾಮೆ (ತು); ಸಮ್ಮಲೆ/ತಮ್ಮಲೆ (ತು) :

ಮಾವಂದಿರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಸಂಬಂಧ. ಒಬ್ಬರು ರಕ್ತಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದ ಮಾವ; ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಒದಗಿದ ಮಾವ.

(ಅ) ರಕ್ತಸಂಬಂಧದ ಮಾವ :
ರಕ್ತಸಂಬಂಧದಿಂದ ಇರುವ ಮಾವಂದಿರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆ: (೧) ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರ. (೨) ತಂದೆಯ ಸಹೋದರಿಯ ಗಂಡ. (೩) ತಂದೆಯ ಭಾವ, ಮೈದುನ.
೧. ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರನಿಗೆ ‘ಸೋದರಮಾವ’ ಎನ್ನುವ ಉಪಾಧಿ. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸೋದರಮಾವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಿವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಈತನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಬ್ದಗಳಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿಯೂ ‘ಮಾತುಲ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವಿದೆ. ‘ಸೋದರಮಾವ’ನಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಸಮ್ಮಲೆ/ತಮ್ಮಲೆ’ ಎಂದೂ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಸೋದರಮಾಮೆ’ ಎಂದು ಇದೆ. ಇನ್ನು ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
[ತ. ಮಾಮ, ಮಾಮನ್, ಮಾಮಕನ್; ಮ. ಮಾಮನ್, ಅಮ್ಮಾನ್, ಅಮ್ಮಾವನ್, ಅಮ್ಮಾಮನ್; ತೆ. ಮಾಮ, ಮಾಮಕೂಡು; ಕೊ. ಮಾಂವ, ತಮ್ಮಾಂವ (ಸೋದರಮಾವ)]
೨. ತಂದೆಯ ಸಹೋದರಿಯ ಗಂಡನೂ ಮಾವನೇ. ತಂದೆಯ ಸಹೋದರಿಯು ‘ಸೋದರತ್ತೆ’ಯಾದ ಕಾರಣ ಆಕೆಯ ಗಂಡ ಕೇವಲ ‘ಮಾವ’ನಾಗುತ್ತಾನೆ ವಿನಾ ಸೋದರಮಾವನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಆತ ಸೋದರತ್ತೆಗೆ ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಒದಗಿದಾತ. ಅತ್ತೆಯ ದೆಸೆಯಿಂದ ಆತನಿಗೆ ‘ಮಾವ’ನ ಪಟ್ಟ.
೩. ತಂದೆಯ ಭಾವ ಹಾಗೂ ಮೈದುನ ‘ಮಾವ’. ತಾಯಿ(ತಂದೆಗೆ ಹೆಂಡತಿ)ಯ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ದೊರಕಿದ ಭಾವ ಮತ್ತು ಮೈದುನ; ತಂದೆಯ ಸೋದರಮಾವನ ಮತ್ತು ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಗ ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.

(ಆ) ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದ ಮಾವ :
ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಒದಗುವ ಮಾವ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಹೆಂಡತಿಯ ತಂದೆ, ಹುಡುಗಿಗೆ ಗಂಡನ ತಂದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈತ ‘ಮಾವ’ನಾಗಿದ್ದರೆ, ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮಾಮೆ’ ಎಂದಷ್ಟೆ ಹೇಳಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮಾಮಣ್ಣೆರ್’ ಎಂದು ಗೌರವಸೂಚಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲೂ ‘ಮಾಮಣ್ಣೆರೇ’ ಎಂದು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಈ ಬಗೆಯ ಗೌರವಸೂಚನೆಯು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯ/ಗಂಡನ ತಂದೆ ‘ಮಾಮನಾರ್’. ತುಳುವಿನ ‘ಪಾಡ್ದನ’ಗಳೆನ್ನುವ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ರೂಪ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಮುತ್ತಜ್ಜಿ (ತು) :

ಈ ಶಬ್ದವು ಸಹ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಅಜ್ಜಿ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜಿಯ ತಾಯಿಯನ್ನು ‘ಮುತ್ತಜ್ಜಿ’ ಎಂದು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಒಂದು, ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ‘ಮುದಿ’ಯು ಮೂಲಾಂಶವಾಗಿ, ‘ಮುದಿ+ಅಜ್ಜ>ಮುತ್+ಅಜ್ಜ>ಮುತ್ತಜ್ಜ’ ಎಂದು; ಎರಡು, ‘ಮೂತ್ತ’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವು ಮೂಲಾಂಶವಾಗಿ, ‘ಮೂತ್ತ+ಅಜ್ಜಿ>ಮುತ್ತಜ್ಜಿ’. ಈ ಎರಡು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುದಿ ಅಥವಾ ಮೂತ್ತ ಎನ್ನುವ ಮೂಲಘಟಕಕ್ಕೆ ‘ಮುದಿಯಾದ’, ‘ಹಿರಿಯ’ ಎನ್ನುವುದೇ ಅರ್ಥ. ‘ಅಜ್ಜಿ’ಗೂ ‘ಹಿರಿಯ ಅಜ್ಜಿ’ > ‘ಮುತ್ತಜ್ಜಿ’.

ಮುತ್ತಜ್ಜೆ (ತು) :

ಇದು ‘ಮುತ್ತಜ್ಜಿ’ಯ ಪುಂರೂಪ. ಅರ್ಥಾತ್, ತಾಯಿಯ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಅಜ್ಜ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಬ್ದವಿಶೇಷ. ‘ಮುತ್ತಜ್ಜಿ’ಯನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ, ಇದನ್ನು ಸಹ, ‘ಮುದಿ+ಅಜ್ಜೆ>ಮುತ್+ಅಜ್ಜೆ>ಮುತ್ತಜ್ಜೆ’ ಎಂದೋ ‘ಮೂತ್ತ+ಅಜ್ಜೆ>ಮುತ್ತಜ್ಜೆ’ ಎಂದೋ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಆ ಪ್ರಕಾರ ‘ಅಜ್ಜ’ನಿಗೂ ‘ಹಿರಿಯ ಅಜ್ಜ’ > ‘ಮುತ್ತಜ್ಜೆ’.
‘ಮುತ್ತಜ್ಜೆ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಸಾಮ್ಯವಿರುವ ಶಬ್ದಗಳು- ‘ಮೂತ್ತಪ್ಪನ್’ ಎಂದಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಅರ್ಥ ‘ತಾತ’ (=ಅಜ್ಜನ ತಂದೆ) ಎಂದಷ್ಟೇ ವಿನಾ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ‘ಅಜ್ಜನ ಅಜ್ಜ’ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಲಯಾಳದಲ್ಲಿ ‘ಮೂತ್ತಾಚ್ಚಿ’ ಹಾಗೂ ಕೊಡವದಲ್ಲಿ ‘ಮುತ್ತಾಯಿ’ ಎಂದರೆ ‘ಅಜ್ಜಿಯ ತಾಯಿ’.
ಇತರ ಕೆಲವು ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ‘ಮುತ್-’ ಎಂಬುದರಿಂದಲೇ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ತುಳುವಿನ ‘ಮುತ್ತಜ್ಜಿ/ಮುತ್ತಜ್ಜೆ’ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನಾರ್ಥ ಬರಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ‘ಅಜ್ಜಿ – ಮುತ್ತಜ್ಜಿ’ ಹಾಗೂ ‘ಅಜ್ಜೆ -ಮುತ್ತಜ್ಜೆ’ ಎಂಬೆರಡು ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವೆ ‘ಪಿಜ್ಜಿ/ಪಿಜ್ಜೆ’ ಎನ್ನುವ ಹೊಸ ಶಬ್ದರೂಪಗಳೆರಡು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದುದೇ ಆಗಿದೆ. ಅದರ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ‘ಮುತ್ತಜ್ಜಿ/ಮುತ್ತಜ್ಜ’ನಿಗೆ ಇರುವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ‘ಮುತ್ತಜ್ಜಿ/ಮುತ್ತಜ್ಜ’ನಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು, ಹಿರಿತನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ‘ಅಜ್ಜಿ/ಅಜ್ಜ’ನಿಗಿಂತ ದೂರ ಇಡಲಾಗಿದೆ! ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ತುಳುವರ ಶಬ್ದಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಇಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಐದು ತಲೆಮಾರಿನ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಶಬ್ದಗಳು ಉಪಲಬ್ಧವಾದಂತಾಯಿತು. ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರನ್ನು ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದುದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಬ್ದಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿಲ್ಲ! ಈ ಮೂವರಿಗೂ ಸಂಬಂಧಪಡುವ ‘ಮೊಮ್ಮಗು’ವಿಗೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಬ್ದ ಒಂದೇ- ‘ಪುಳ್ಳಿ’ ಎಂಬುದು. ಆದರೆ, ಮರಿಮೊಮ್ಮಗುವಿಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ‘ಪುರುಪುಳ್ಳಿ’ ಎಂಬ ಒಂದು ಶಬ್ದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೈದುನ/ಮೈದ (ಕ); ಮಯ್ತ್‌ನೆ (ತು); ನಣ್ಕೆ/ನನ್ಕೆ (ತು) :

- ಹೆಂಡತಿಯ ತಮ್ಮ;
- ಗಂಡನ ತಮ್ಮ (ತನಗಿಂತ ಕಿರಿಯವನಾಗಿದ್ದರೆ);
- ಮಾವ/ಅತ್ತೆಯ ಮಗ (ತನಗಿಂತ ಕಿರಿಯವನಾಗಿದ್ದರೆ) -ಇವರೆಲ್ಲ ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.
[ತ. ಮೈತ್ತುನನ್, ಮಚ್ಚುನಾನ್, ಮಚ್ಚಿನಾನ್, ಮಚ್ಚಾನ್; ಮ. ಮಚ್ಚುನನ್, ಮಚ್ಚಿನನ್; ಕೊ. ಮಚ್ಚಿಣೆ]
ತುಳುವಿನ ‘ಮಯ್ತ್‌ನೆ’ಯನ್ನು ‘ಮೈತ್ನೆ’ ಎಂಬ ಲಿಪಿರೂಪದಲ್ಲೂ ಬರೆಯುವುದಿದೆ.
ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ನಣ್ಕೆ’ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂವಾದಿಶಬ್ದವಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾವನ ಮಗ ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದರೆ ‘ಭಾವ’, ಕಿರಿಯವನಾಗಿದ್ದರೆ -ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾದರೆ ‘ಮಯ್ತ್‌ನೆ/ಮೈತ್ನೆ’; ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗಾದರೆ ‘ನಣ್ಕೆ’. ಹೆಂಡತಿಯ ಸೋದರನು ತನಗಿಂತ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದರೆ ‘ಭಾವ’ ಕಿರಿಯನಾಗಿದ್ದರೆ ‘ನಣ್ಕೆ/ನನ್ಕೆ’.

ಮೊಮ್ಮಗ-ಮೊಮ್ಮಗಳು (ಕ); ಪುಳ್ಳಿ (ತು) :

ಸ್ವಂತ ಮಗನ ಅಥವಾ ಮಗಳ ಮಗು ಗಂಡಾದರೆ ‘ಮೊಮ್ಮಗ’, ಹೆಣ್ಣಾದರೆ ‘ಮೊಮ್ಮಗಳು’. ಸ್ವಂತದ್ದಲ್ಲದ, ಅರ್ಥಾತ್ ಗಂಡುಸಿನ ಸಹೋದರನ ಹಾಗೂ ಹೆಂಗುಸಿನ ಸಹೋದರಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಇದೇ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಶಬ್ದಗಳು.
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸಂಬಂಧವಾಚಕದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎಂಬ ಭೇದವಿದ್ದರೂ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ‘ಪುಳ್ಳಿ’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಶಬ್ದ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಮೊಮ್ಮಗು’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣು -ಎರಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆ ‘ಮೊಮ್ಮಗು’ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ರೂಪ. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಬಳಸಿದ ಸರ್ವನಾಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ (ಆಯೆ=ಅವನು; ಆಳ್=ಅವಳು) ‘ಪುಳ್ಳಿ’ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗದ ಉದ್ದಿಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಥಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಸೊಸೆ (ಕ); ಮರ್ಮಾಳ್/ಮರ್ಮಾಲ್ (ತು) :

‘ಅಳಿಯ’ನ ಹಾಗೆ ‘ಸೊಸೆ’ಗೂ ದ್ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ. ‘ಸೊಸೆ’ಯಂದಿರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯವರಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬಾಕೆ ರಕ್ತಸಂಬಂಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವಳು; ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಒಳಬಂದವಳು.

(ಅ) ರಕ್ತಸಂಬಂಧದ ಸೊಸೆ :
ಗಂಡುಸಿನ- ಸಹೋದರಿಯ ಮಗಳು;
ಹೆಂಗುಸಿನ- ಸಹೋದರನ ಮಗಳು.
ಇವಳು ‘ಸೋದರ ಸೊಸೆ’. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮರ್ಮಾಳ್/ಮರ್ಮಾಲ್’.
ಮಾವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೋದರಮಾವನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅಳಿಯನಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೋದರಳಿಯನಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪದಗಳಿರುವಂತೆ ಸೊಸೆಗೆ ‘ಮರ್ಮಾಳ್/ಮರ್ಮಾಲ್’ ಎಂಬುದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಾಚಕಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈಕೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಸೋದರ’ ಎನ್ನುವ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ‘ಸೋದರ ಮರ್ಮಾಳ್’ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ರೂಢಿಯಿದೆ.

(ಆ) ವಿವಾಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಸೊಸೆ :
- ಸ್ವಂತ ಮಗನ ಹೆಂಡತಿ;
ಗಂಡುಸಿನ- ಸಹೋದರನ ಮಗನ ಹೆಂಡತಿ;
ಹೆಂಗುಸಿನ- ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನ ಹೆಂಡತಿ.
ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಈಕೆ ‘ಮರ್ಮಾಳ್/ಮರ್ಮಾಲ್’.

ಹೆಂಡತಿ (ಕ); ಮಡದಿ (ಕ); ಬುಡೆತ್ತಿ/ಬುಡೆದಿ (ತು); ರಾಮಣಿ/ರಾಮ್ಮಣಿ (ತು) :

ಇದು ಸಹ ‘ಗಂಡ’ನ ಹಾಗೇ ಬಹಳ ಸರಳಾರ್ಥವುಳ್ಳ ಪದ. ಗಂಡುಸಿನ ಪತ್ನಿ ‘ಹೆಂಡತಿ’. ‘ಮಡದಿ’ ಎಂಬುದು ಇದರ ಪರ್ಯಾಯ ಪದ.
[ತ. ಪೆಂಟು (ಪೆಂಡು ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರ), ಮನೈವಿ; ತೆ. ಪೆಂಡ್ಲಾಮು; ಕೊ. ಪೊಣ್ಣ್ (ಹೆಣ್ಣು, ಹೆಂಡತಿ)]
ದಕ್ಷಿಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಬುಡೆತ್ತಿ’ ಎನ್ನುವುದು ‘ಹೆಂಡತಿ’ಗೆ ಸಂವಾದಿ ಪದ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಬುಡೆದಿ/ಬೊಡೆದಿ’ ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿದ್ದರೆ ಉತ್ತರದ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಸ್ತ್ರೀ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥ ಕೊಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ರಮಣಿ’ಗೆ ತುಳುರೂಪ ಕೊಟ್ಟು ‘ರಾಮಣಿ/ರಾಮ್ಮಣಿ’ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ! ‘ಪುರುಷ’ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಉತ್ತರದ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುವಿಗೆ ಬರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ‘ರಾಮ್ಮಣಿ’ಯನ್ನೂ ಕರೆತಂದ! ಸ್ವಜಾತಿ-ಸ್ವಭಾಷಾಪ್ರೇಮವನ್ನು ಮೆರೆದ! ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ ತುಳು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ. ಉತ್ತರದ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತದ ದಾಂಪತ್ಯಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋಗಿದೆ, ದ್ರಾವಿಡದಿಂದ ದೂರಹೋಗಿದೆ!

* * *

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾನವಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮುಖ್ಯವಾದ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

೧. ವಾವೆ (ಕ); ಮುದೆ (ತು) :

‘ವಾವೆ’ ಎಂದರೆ ‘ಸಂಬಂಧ’ ಎಂದರ್ಥ. ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಜೊತೆ ಇರುವ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುರಿತು ಈ ಪದ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಬಂಧವು ರಕ್ತಸಂಬಂಧವಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಸಂಬಂಧವಿರಬಹುದು.
ಇದಕ್ಕೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮುದೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ‘ಮುಱೈ’ ಎಂದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಿಯಮ, ಅನುಕ್ರಮ, ಜನಾಂಗವು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು, ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಸಂಬಂಧ ಮೊದಲಾದ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲದ್ರಾವಿಡದ ‘ಱ’(ಶಕಟರೇಫ)ವು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ದ’ಕಾರ, ‘ಜ’ಕಾರಗಳಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ರ’ಕಾರ ‘ದ’ಕಾರಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ‘ಕಱೈ’ (=ಕಲೆ)>‘ಕರೆ’ (ಕ)-‘ಕದೆ’ (ತು); ‘ಒನ್ಱು’>‘ಒಂದು’ (ಕ)-‘ಒಂಜಿ’ (ತು); ‘ಆಱು’>‘ಆರು’ (ಕ)-‘ಆಜಿ’ (ತು). ಈ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿರುವ ‘ಮುಱೈ’ ಎನ್ನುವ ಪದವು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮುದೆ’ ಎನ್ನುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥಗಳಿವೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ‘ಸಂಬಂಧ’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ.

ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆ (ಕ); ಪೊದು (ತು) :

ಕನ್ನಡದ ‘ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆ’ ಎನ್ನುವ ಪದ ‘ನೆಂಟ’ ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ‘ನಣ್ಣು’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ‘ಸಂಪರ್ಕಿಸು, ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತರು, ಹೊಂದಿಸು’ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ‘ನಟ್ಪು’ ಎಂದರೆ ‘ಮಿತ್ರತ್ವ, ವಾತ್ಸಲ್ಯ, ಸಂಬಂಧ’ ಎಂದರ್ಥ. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ‘ನೆಂಟು’ ಎಂದರೆ ‘ಸಂಬಂಧ’. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಸಹ ‘ನಂಟೆ/ನೆಂಟೆ’ ಎಂದರೆ ‘ಸಂಬಂಧಿ’ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ. ಇವೆಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಗರ್ಭಿತವಾದ ಕನ್ನಡದ ‘ನಂಟು, ನೆಂಟು, ನಂಟ, ನೆಂಟ, ನಂಟತನ’ ಮೊದಲಾದ ಶಬ್ದಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಈ ‘ನಂಟಸ್ತಿಕೆ’ ಅಥವಾ ‘ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆ’ ಪದಕ್ಕೆ ‘ನಂಟು ಬೆಳೆಸುವಿಕೆ’, ‘ಸಂಬಂಧ ಕುದುರಿಸುವಿಕೆ’, ‘ಸಂಬಂಧ ಏರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ’ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸುವಿಕೆ’ ಎಂದಿದ್ದರೂ ವಿಶೇಷಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ‘ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆ’ ಪದದ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧವೇರ್ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆ’ ಪದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ‘ಪೊದು’ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತ. ಈ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದ್ರಾವಿಡದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತಿಪದ ಸಿಕ್ಕದಿದ್ದರೂ ಉತ್ತರದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಕೊಲಾಮಿ (‘ಪೊದಲ್’), ನಾಯ್ಕಿ (‘ಪೊದಳ್’), ಗದಬ (‘ಪೋದಾಲ್’), ಗೊಂಡಿ (‘ಪೋಱಾಳ್’), ಕುವಿ (‘ಪೊಲ್ಯ’) ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮೀಪಾರ್ಥಗಳುಳ್ಳ ಜ್ಞಾತಿಪದಗಳು ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. ಆ ಜ್ಞಾತಿಪದಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನವಕ್ಕೆ ‘ಅತ್ತೆ’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ‘ಹೊಸತಾಗಿ ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥ ಮೊದಲು ಇತ್ತೋ ಏನೊ. ಮಾತೃಮೂಲೀಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಗುಸಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಗೌರವವಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವಳ ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಶಬ್ದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮಾತೃಮೂಲೀಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ತುಳುವರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಬಳಿಕ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅತ್ತೆಮನೆ(ವಧುವಿನ ತಾಯ್ಮನೆ)ಯಲ್ಲಿ ಮದುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಔತಣಕ್ಕೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಮಾಮಿಸೂಕೆ/ಮಾಮಿಸಿಕೆ’ ಮತ್ತು ‘ಮಾಮಿಸಮ್ಮನೊ’ ಎನ್ನುವ ಪದಪ್ರಯೋಗಗಳಿವೆ. [‘ಮಾಮಿಸೂಕೆ’ ಎಂದರೆ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಗಳ ಮದುವೆಗೆ ತಾಯಿ ಹೋಗುವ ಕ್ರಮವಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಮದುವೆ ಮುಗಿಸಿ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹೊಸ ಅಳಿಯನಿಗೆ ‘ಮಾಮಿಯ ಸೂಕೆ’ (=ನೋಟ, ದರ್ಶನ) ಅರ್ಥಾತ್ ‘ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಮದುಮಗ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ನೋಡುವ ಶಾಸ್ತ್ರ’ ಇತ್ತೆಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.] ಇಲ್ಲಿಯೂ ‘ಮಾಮಿ’(ಅತ್ತೆ)ಗೆ ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆ. ಹೊಸ ಹೆಂಡತಿಗಿಂತಲೂ ಆಕೆಯ ತಾಯಿಯ ಬಂಧುತ್ವ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅರ್ಥವೇ ಮೂಲತಃ ತುಳುವಿನ ‘ಪೊದು’ವಿಗೂ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಕ್ರಮೇಣ ‘ಪೊದು’ವಿಗೆ ವಿಶಾಲಾರ್ಥ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿ ‘ವೈವಾಹಿಕಸಂಬಂಧ’ ಎನ್ನುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ :

ಸಂಬಂಧವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳು ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗ. ಶರೀರದ ಅಂಗಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ತಿಂಡಿತಿನಿಸುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಕೃಷಿಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹೆಸರುಗಳು -ಇವುಗಳಂತೆ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳೂ ಮಾನವವಿಕಾಸದೊಂದಿಗೆ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ವಿಸ್ತಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತ ಬಂದುವು. ಮಾನವ ಸಂಘಜೀವಿ. ಇತರೊಡನೆ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ವೇಳೆ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಪರಸ್ಪರ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು, ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾಷಾಸಂಕೇತಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಕಂಡುಬಂತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು.

ಸಂಬಂಧವಾಚಕಶಬ್ದಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೇ ಅವಿನಾಭಾವದಿಂದಿರುವವು. ಕುಟುಂಬ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಾಗ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಕಾಸ ಆದಾಗ ಇವು ಸಹ ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ; ಕುಟುಂಬ ಚಿಕ್ಕದಾದಂತೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತವೆ. ತನಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನವರ ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರೋ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿಗಳೋ ಕುಟುಂಬವಿಭಜನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸುವ, ತನ್ನ ತಲೆಮಾರಿನ ಮತ್ತು ಅನಂತರದ ಸಂತತಿಯವರಿಗೂ ತನಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೇನು ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿಯದಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲದೆಂಬಂತೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ನಾವು ಅನ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಸ್ವೀಕರಿಸತೊಡಗಿದೆವೋ ಆಗಲೇ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸರಿಯತೊಡಗಿದುವು. ಅನ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ‘ಅಂಕಲ್, ಆಂಟಿ, ಕಸಿನ್’ಗಳಂತಹ ಕೆಲವೇ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳು ನಮ್ಮ ‘ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ-ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ದೊಡ್ಡಪ್ಪ-ದೊಡ್ಡಮ್ಮ, ಅತ್ತೆ-ಮಾವ, ಭಾವ-ಮೈದುನ, ಅಣ್ಣ-ಅತ್ತಿಗೆ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ’ ಇವರನ್ನೆಲ್ಲ ನುಂಗಿ ನೀರುಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಗೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ತುಂಬಲಾರದ ನಷ್ಟವೇ ಸರಿ. ‘ಮಮ್ಮಿ-ಡ್ಯಾಡಿ’ಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮ’ನ ಪ್ರೇಮಪೂರಿತ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಿಲ್ಲ; ‘ಆಂಟಿ’ಯೆಂದೂ ‘ಅತ್ತೆ-ಸೊಸೆ’ಯರ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವನ್ನೇ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ! ಈ ಶಬ್ದಗಳೆಲ್ಲ ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವುದು ಕೇವಲ ನಿಘಂಟು-ಕೋಶಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಅವುಗಳೊಳಗೆ ಅಕಾರಾದಿಯಾಗಿ ಬರುವ ಆ ಶಬ್ದಗಳು ‘ಇದು ಒಂದು ಸಂಬಂಧವಾಚಕ ಶಬ್ದ’ ಎನ್ನುವುದನ್ನಷ್ಟೇ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ – ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬಹುವರ್ಣಮಯವಾಗಿ ಮುದ್ರಿತಗೊಂಡ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯ ಚಿತ್ರದ ತರಹ, ನೋಡಿ ಸವಿಯಬಹುದು; ತಿಂದು ಸವಿಯಲಾಗದು!

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳು. ಪರಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಪಕ್ವ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಸೀಮಿತ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ನಾವೇ ನಾಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಳಸಿರುವುದು ಖೇದನೀಯ. ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವಾಚಕಗಳನ್ನು -ಮಾನವಸಂಬಂಧಗಳೇ ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ- ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವೇ ಸರಿ. ಆದರೆ ಈಗ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಒಂದೇ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ, ಅವನ್ನು ಇಂತಹ ಲೇಖನರೂಪದಲ್ಲಿ, ನಿಘಂಟುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಾಗಿ ಬರೆಹದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲುಗೊಳಿಸುವುದು. ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಆಸಕ್ತರು ಬಂದಾಗ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಲಿಪಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ‘ಆ ಕಾಲವೊಂದಿತ್ತು, ಸಂಬಂಧವಾಚಕ ಹೀಗಿತ್ತು’ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಯತ್ನವಷ್ಟೇ. ಅಧ್ಯಯನಾಸಕ್ತರು ಇದನ್ನೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿಟ್ಟು ಮುಂದುವರಿಯಲಿ; ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ; ಅವರಿಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ!

* * *

ಡಾ| ಕೆ. ಪದ್ಮನಾಭ ಕೇಕುಣ್ಣಾಯ
‘ನವದುರ್ಗಾ’, ಕಾತ್ಯಾಯಿನೀ ನಗರ,
ಅಂಚೆ : ಕುಂಜಿಬೆಟ್ಟು- 576102.
ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ.

ದೂರವಾಣಿ : 0820-2561159
ಸಂಚಾರಿವಾಣಿ : 9342438727

EkAdashi is called “hari dina”, meaning a day to be dedicated entirely for worshipping Hari, meditating upon Hari, listening to His glory & studying the scriptures.

EkAdashi upavAsa does not mean mere fasting, it means sAmIpya vAsa (dwelling in proximity to the Lord) with archana, japa, katha shravaNa, nirAhAra & jAgarNa. So, after setting apart sometime to basic necessities, the whole day & night is to be spent in thinking about His glories. Even if shrAddha falls on this day, it has to be performed on the next day only.

Observance of EkAdashi cleanses the mind and paves the way for jnAna (right knowledge). It is an established fact that when one does not take food even though there is a desire for it, there will be an increase in self-control and it develops a strong will power. One who controls hunger will be away from sin because hunger is the root cause of many a sins. Sri Madhvacharya says in kriShNAmRuta mahArNava that the fire of merit of observing Ekadhasi converts the sins of hundreds of births into ashes.

EkAdashi is a fasting day to get rid of for our sins of indulging in undesirable acts through our dasha indriyAs. It is a vaiShNava vrata which is greater than all yAgAs and its power to destroy sins is unmatched if we follow the dos & don’ts of it strictly.

DOs:

Make a sankalpa for three day (dashami, EkAdashi, dvAdashi)
Worship, meditate & think about Hari
On EkAdashi day, take tiirtha only once and have only angAra mark (black vertical line) on the forehead. (no akShate)
Even while in their periods, women have to observe EkAdashi
Even during sUtaka, EkAdashi has to be observed

DONTs:

Do not consume ANY food, water, juice, etc
Do not sleep during day-time
varAha purANa specifies the pregnant women, mothers of infants and people who are very weak are given concession. Only they can take fruits like banana, dates, grapes, milk, curd, coconut milk and uncooked grains.

EkAdashi vrata begins with the sankalpa on the dashami (tenth) day. The sankalpa mantra to be chanted after performing sandhyavandane is:

dashami divasE prApte vratastOham janArdana tridinam dEvadEvEsha nirvighnam kuru kEshava (sharaNam bhave achyuta)

Janardana! Today being Dashami, I am ready for the three day vow. Oh, Lord! Deva Deva! Keshava! please see that no obstacles come in the way of my vow.

EkAdashyAm nirAhAraha stitvahani parEhyaham bhukShyAmi punDarIkAkSha sharaNam me bhavAchyuta

After fasting on EkAdashi, I will eat on dvAdashi, Please be my refuge, Oh, Achyutha!

adya shvashEha nirAhAro bhUtvAham dwAdashI dine vidhAsye pAraNam dEva prIto bhava ma mAnisham

I will be on fast tonight and tomorrow, and break the fast on dwAdashi. Lord! may you be pleased.

The evening meals on the dashami day, both the meals on the EkAdashi and evening meal on dvAdashi day (total FOUR MEALS) are forbidden on these 3 days.

dvAdashi pAraNe sankalpa mantra:

ajnAna timirAndhasya vratEnAnEna kEshava prasannah sumukhO nAthA jnAnadRuShTi pradO bhava

O Keshava, I have become blind due to ajnAna, give me jnAna drishti

bhArateeramaNa mukhyaprANAntargata shree krishnArpaNamastu

Any religious practice, to be valid, should be backed by a valid scripture or an authentic sampradAya. For, what is enjoined in the scriptures or adhered to by the sampradAya becomes important and relevant. Apart from this, in these modern times, we also feel a need for some scientific explanation or background for all our religious practices, for everyone to practice them with conviction.

Today, we find reference to some of our practices in our scriptures such as gopichandana UrdhvapunDra dhAraNa, mudrA dhAraNa, angAra dhAraNa etc. But, for some practices such as akshata, there is no specific scriptural evidence available so far. But we learn that this is as authentic as gopichandana and angAra dhAraNa as it was practiced by great stalwarts of Madhva philosophy.

All these practices may or may not have an explanation in terms of modern science. But there must be scientific explanation for everything and these practices must also have some traditional scientific reason. But, our scriptures, for some reason, don’t reveal the traditional scientific reasons for such practices. Therefore, these basic questions though they look simple, become very difficult to answer with authority.

Presented below is what little the author knows about the practices of angAra and akshata.

Importance and relevance of angAra

There is a quote available from padma purANa which says

na bhayam vidyate tasya divi bhaumAntarikshajam
viShNordhUpasya sheSheNa yasyAngam ca vilepitam

There will be no fear on earth, sky or antariksha who has applied the dhUpa sheSha of viShNu (angAra) on his body.

bhavanti sampadastasya nApadastasya dehinaH
harerdattAvasheSheNa dhUpena parimArjati

One who applies the angAra after offering it to Shri Hari, will be blessed with wealth and will be free from adversities.

pishAchato bhayam nAsti na chorAdi bhayam kvachit
shechayitvA harerdhUpam nirmAlyam pAdayorjalam
deepam neerAjanam kRutvA devadevasya chakriNaH
varShakoTi shatam sAgram viShNorloke maheeyate
There will be no fear of devils and thieves to one who offers deepa and neerAjana, applies angAra and wears the nirmAlya of Shri Hari.

Preparation of angAra

AngAra, basically is a burning charcoal, which is red hot. First, dhUpa should be offered to viShNu by sprinkling dashAngam etc. on the red hot charcoal during pooja. Later it is cooled by putting it in water. It should be kept aside for applying after the completion of pooja.

Where to apply

It is applied at all places where gopichandana is applied.

When to apply and when not to

Should be applied everyday without fail even on ekadashi’s and even during ashaucha.

Akshata

As mentioned earlier, there is no specific reference to this practice in the scriptures available to us today. But our rich sampradaya stands as a proof to this practice.

Importance and relevance of Akshata

As we have no scriptural evidence available today for this practice we cannot give specific details on its importance or relevance.

Preparation

The basic ingredients of akshata are

1. turmeric root
2. powder ash of burnt plantain flower

The steps to prepare akshata are as follows

1. The covering of the plantain flower (baaLe hoovina sippe) should be dried and burnt and the ash collected.
2. A turmeric root should be ground on a stone slab (shaaNe kallu) adding small quantities of water to make a soft paste
3. Mix sufficient quantity of the ash from step 1
4. The paste will turn maroon in color.
5. Offer it to viShNu during pooja and to other deities. Keep it aside for applying after the completion of the pooja

When to use and when not to?

According to the sampradaya, akshata is not applied during ekadashis and ashaucha (due to death of some near relative)

Where to apply

On the forehead at the root of angAra

What is Adhika Masa?

Adhika Masa is the thirteenth month in a Calender year followed by Lunar Calender,i.e., Chandramana reethya.

As per Chandramaana reethya, we have 354 days in a calendar year. But as per Sourmana reethya, (Solar Calender) we have 365 days. So, there is a difference of 11 days between Sourmana reethya and Chandramana reethya. So, these extra days difference of 11 days will be added, once in 33 months (32 months, 16 days , and 4 ghalige to be precise) , so that there is extra 29 or 30 days in that particular year. This concept of adding one extra month after every 33 months is known as Adhika Masa.

In states like Karnataka, Andhrapradesh, Gujarat, Maharashtra, etc, the adhika maasa begins on Shudda padya and ends on Amavasya day (New moon day). In North India, Adhika Masa begins on Vaishaka Bahula Padya, and ends on Hunnime (Full moon day). Whereas in states like Assam, Bengal, Kerala, Tamilnadu, there is no adhika maasa for them, as they are following solar calendar.

Adhika Maasa is applicable for Chandramana followers only.

The lunar calendar is completely synchronizes with the solar calendar in a period of 60 years.

Mathematically, a Chandramana Varsha (Lunar calendar = 29.5305 X 12 = 354.366 days) has 354 days, while a Soura Varsha (Solar calendar = 365.2587 days) has 365 days, the difference being 11 days per year.

For one year (12 months)      – 11 days
For second year (12 months) – 11 days
For 8 months ( 8 months)      – 7 ½ days
For 16 days & 4 galige           – ½ days
———————————————————————–
Total 33 months                 – 30 days
———————————————————————–

“ dvaatrimshadbhi: gatai: maasai: dinai: ShOdashabhistatha|
GaTikaanaaM chatuShkENa patatyadhikamaasaka: “ ||

ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ಭಿ: ಗತೈ: ಮಾಸೈ: ದಿನೈ: ಷೋದಶಭಿಸ್ತಥಾ|
ಘಟಿಕಾನಾಂ ಚತುಷ್ಕೇಣ ಪತತ್ಯಧಿಕಮಾಸಕ: ||

द्वात्रिंशद्भि: गतै: मासै: दिनै: षोदशभिस्तथा।
घटिकानां चतुष्केण पतत्यधिकमासक: ॥

Sankramana during Adhika Masa – During Adhika Masa, there will not be any sankramana. That is why it is said “asankraantamaasOdhimaasa:”.

Note : Normally Adhikamasa will be happening once in 33 months. Sometimes, it may happen in 29 months, 30 months, 31 months, and 35 months also due to the variations in Graha sanchara. That is why it is said in Mahabharatha that the Adhikamasa will be occurring twice in 5 years.

paMchamE paMchamE varshE dvaumaasaavadhimaasakau |
tEshaaM kaalaatirEkENa grahaaNaamatichaarata: |

Purushottama maasa shrestatva – Sri Purushottama is the masa niyamaka for this adhika maasa. That is why it is called as “Purushottama Maasa”.

Other names for Adhika Masa –

“Mala Maasa”, – as Srihari will remove all our sins during this maasa. As this month will be without sankranti, there is no importance of Shubha kaarya like Marriage, Upanayana, Gruhapravesha, etc.

“malimlucha”, – When there is no sun in a particular month it is termed as “Malimucha”. There are dwadashadityaru, viz., AruNa, Surya, bhaanu, tapana, indra, ravi, gabhasti, Aryama, hiraNyarEtasa, divaakara, mitra, viShNu will be born in each twelve months. There will be no sun during the thirteenth month. Therefore the works of the Sun will be done by the suryamandala itself.

maasEShu dvaadashaadityaa: tapaMtE hi yathaakramaM |
napuMsakEdhikE maasi maMDalaM tapasE rave ||

मासेषु द्वादशादित्या: तपंते हि यथाक्रमं ।
नपुंसकेधिके मासि मंडलं तपसे रवॆ ॥

ಮಾಸೇಷು ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಾ: ತಪಂತೇ ಹಿ ಯಥಾಕ್ರಮಂ |
ನಪುಂಸಕೇಧಿಕೇ ಮಾಸಿ ಮಂಡಲಂ ತಪಸೇ ರವೆ ||

“purushottama maasa” – as Purushottama is the maasa niyamaka
Once Chaturmuka brahmadevaru kept the Saadhane done through Vedokta acharane in one side of a scale and sadhane done done during purushottama maasa. Then the scale weighed more in purushottama sadhane side itself, which clearly explains the importance of Adhika maasa

Duties during Adhika Maasa –

1. Maasa snaana – Throughout the month, we have to get up early during arunodayakala itself and do the snaana in rivers, and thirthas or atleast in wells. (Even when we are doing the snaana in a Pipeline water supplied by watersupply board, we have to do the chintana of Ganga sankalpa and do it).
2. Nakta Bhojana – We have to do the fasting till night and do the bhojana only in the night.
3. Ayachita Vrata – We must not ask anybody anything. We have be yadruchchaalaaba santrupta.
4. Dharana parana – One day upavaasa (DharaNa), next day (PaaraNa) – with this 15 days upavasa and 15 days bhojana.
5. Tambula Daana – During Adhikamasa, if we give tamboola daana to brahmana suvasiniyaru, our dourbhagya will be removed and we will get soubhagya.
6. Deepa daana – During this month we have to light “Akanda deepa” in the devara mane. We must ensure that the deepa never goes off throughout the day-night.
7. Apoopa daana – During this month, one has to give apoopadaana of 33 apoopa to brahmana daily. However, we can give more than 33 also, but not less than 33. If it is not possible to give apoopa daana on all the days, one can give it on any particular day. It must be accompanied by same number of Tamboola (Villedele), and dakshine. If we are doing on any single day – Shukla dwaadashi, pourNami, Krishna Dwadashi, amavasye, Krishna paksha astami, navami and chaturdashi is preferable.
8. Apoopa must be made up of Rice, jiggery, ghee. By giving the apoopa daana, we will get the punya equal to pruthvi daana.
9. Phala daana – Actually apoopa daana is the Best. But we can give daana of Fruits, like mangoes, bananas, etc. Each fruits must have be alongwith 33 tambola villedele, 33 dakshine, etc.
10. Kamyakarma shiddha – During Adhka Maasa, Marriage, Upanayana, Gruhapravesha, choula, sanyasa sweekara, annaprashana, – must not be done as these are kaamyakarma. However Homa – Havana done with the intention of pleasing srihari, bhagavatpoojartham it can be done. If we have already started any kaamyakarma prior to adhika maasa, it can be continued, but new karmas not be started.
11. Shraddhas – Samvatsarika shraddha if it is falling during a month of Adhika maasa, it has to be done in Nija maasa. Eg. Shraaddha falling during Vaishaka Maasa must be done in regular vaishaka maasa and not in Adhika Vaishaka Maasa.
12. Shraaddhaas – monthly shraadhaas during Adhika Maasa – If one has died in a year and his monthly shraaddha to be done in Adhikamasa apart from regular monthly shraddha.
13. Chaturmasya – If during Chaturmasya, Adhika maasa comes, then we have to observe Chaturmasya + Adhikamaasa. If during Shaka vratha adhikamasa comes, Shaka Vratha must be done for two months.
14. Mahalaya Maasa – If during Bhadrapada Maasa adhika Maasa, comes, then Mahalaya Paksha to be done in both Adhika and nija Bhadrapada maasa.

33 devate in apoopadaana:

Adhikamaasa katha:

Once Lakshmidevi asked Srihari as to how to perform the Adhika Maasa pooja and what are the daanaas to be during Adhikamasa.

Then Srihari told her that he himself is the God for the Adhika maasa with the name Purushottama. What ever punya kaarya lika snaana, japa, homaa will bring akshaya phala. He also told that those who does not do any punya karya during Adhika Maasa will be getting daaridrya, putrashoka, etc

Those who could not do for the whole month can do it atleast on Krishna paksha Astami, navami, chaturdashi, Dwadashi, pournami, chaturdashi, etc.

Earlier there lived a brahmana by name Kaushika who was a jitendriya. He had a son by name maitreya who was addicted to drinking and was a kamaandha. One day Maitreya went to forest. He killed a brahmana in Sourashtra and snatched all the money with the Brahmin. Because he killed that brahmana, the whole City itself was burnt. As he got brahma hatya dosha, Maitreya was taken by Yamadootharu and was thrown in Krumeekunda. He was in the Hell for more than 10000 years. After a long period, Kaushika, the father of Maitreya came to know about the same. Kaushika searched all the shruthi – shaastraas and found a remedy for brahmahatya parihara.

He did the Vratha named Adhikamasa Vratha and gave 33 apoopadaana and his son was saved from the Hell. As such, Adhikamasa vratha, if done with proper anusandhana can remove brahma hatya dosha also.

ADHIKA MASA APOOPA DAANA SANKALPA

अपूप दान संकल्प –

आचमन, प्राणानायम्य – ………………………………..वासर, …..योग, …..करण, …….शुभतिथौ, संकीर्त्य अष्टवसु, एकादश रुद्र, द्वादशादित्य, प्रजापति, वौषट्काराख्य त्रयस्त्रिंशत् देवतांतर्गत श्री भारतीरमण मुख्य प्राणांतर्गत श्री विष्वादि त्रयस्त्रिंशन्नामधारि मलमास देवताभिन्न श्री पुरुषोत्तम प्रेरणया, श्री पुरुषोत्तम प्रीत्यर्थं पृथ्वीदान समफलं त्रयस्त्रिंशत् अपूपदानमहं करिष्ये ।

काम्य संकल्प – मम निखिल पापशमन पूर्वक पुत्रपौत्रादि धनदान्यादि क्षेमसमृद्धि लोकद्वय सुखहेतुभूत भूदान फलावाप्तै अपूपच्चिद्र समसंज्य वर्ष सहस्रावधि स्वलोक निवाससिद्द्यर्थं मलमासप्रयुक्तं अपूपदानमहं करिष्ये ।

तदंग पुरुशोत्तम पूजां करिष्ये. अस्मिन् ब्राह्मणे पुरुषोत्तमं आवाहयिष्ये मंत्रेण मंत्राक्शतॆयिंद ब्राह्मणन मेलॆ हाकबेकु.

अपूपदान भगवद्रूप चिंतनॆ -
विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं हरिं कृष्णं अधोक्षजं ।
केशवं माधवं रामं अच्युतं पुरुषोत्तमं ।
गोविंदं वामनं श्रीशं श्रीकंठं वि?साक्षिणं ।
नारायणं मधुरिपुं अनिरुद्धं त्रिविक्रमं ।
वासुदेवं जगद्योनिं अनंतं शेषशायिनं ।
संकर्षणं च प्रद्युम्नं दैत्यारिं वि?तोमुखं ।
जनार्धनं धरावासं दामोदरमघार्दनं ।
श्रीपतिं च त्रयस्त्रिंशदुद्दिश्य प्रतिनामभि: ।
मंत्रैरेतेश्च यो दद्यात् त्रयस्त्रिंशदपूपकं
प्राप्नोति विफुलां लक्ष्मीपुत्र पौत्रादि संततिं ।
इदम् सोपपस्करं त्रयस्त्रिंशदपूपं सदक्षिणाकं, सतांबूलं, श्री भारतीरमण मुख्य प्राणांतर्गत श्री पुरुषोत्तमस्य प्रीतिं कामयमान: तुभ्यमहं संप्रददे न मम, न मम – इति नमस्कुर्यात् ।
अनेन त्रयस्त्रिंशदपूपदानेन श्री पुरुषोत्तम प्रीयतां प्रीतो वरदो भवतु ।

श्री कृष्णार्पणमस्तु ।

ಅಪೂಪ ದಾನ ಸಂಕಲ್ಪ –

ಆಚಮನ, ಪ್ರಾಣಾನಾಯಮ್ಯ – ………………………………..ವಾಸರ, …..ಯೋಗ, …..ಕರಣ, …….ಶುಭತಿಥೌ, ಸಂಕೀರ್ತ್ಯ ಅಷ್ಟವಸು, ಏಕಾದಶ ರುದ್ರ, ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯ, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ವೌಷಟ್ಕಾರಾಖ್ಯ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ ದೇವತಾಂತರ್ಗತ ಶ್ರೀ ಭಾರತೀರಮಣ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಂತರ್ಗತ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ವಾದಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ನಾಮಧಾರಿ ಮಲಮಾಸ ದೇವತಾಭಿನ್ನ ಶ್ರೀ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪ್ರೇರಣಯಾ, ಶ್ರೀ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ಪೃಥ್ವೀದಾನ ಸಮಫಲಂ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಅಪೂಪದಾನಮಹಂ ಕರಿಷ್ಯೇ |

ಕಾಮ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪ – ಮಮ ನಿಖಿಲ ಪಾಪಶಮನ ಪೂರ್ವಕ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾದಿ ಧನದಾನ್ಯಾದಿ ಕ್ಷೇಮಸಮೃದ್ಧಿ ಲೋಕದ್ವಯ ಸುಖಹೇತುಭೂತ ಭೂದಾನ ಫಲಾವಾಪ್ತೈ ಅಪೂಪಚ್ಚಿದ್ರ ಸಮಸಂಜ್ಯ ವರ್ಷ ಸಹಸ್ರಾವಧಿ ಸ್ವಲೋಕ ನಿವಾಸಸಿದ್ದ್ಯರ್ಥಂ ಮಲಮಾಸಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಅಪೂಪದಾನಮಹಂ ಕರಿಷ್ಯೇ |

ತದಂಗ ಪುರುಶೋತ್ತಮ ಪೂಜಾಂ ಕರಿಷ್ಯೇ. ಅಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮಂ ಆವಾಹಯಿಷ್ಯೇ ಮಂತ್ರೇಣ ಮಂತ್ರಾಕ್ಶತೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ಹಾಕಬೇಕು.

ಅಪೂಪದಾನ ಭಗವದ್ರೂಪ ಚಿಂತನೆ -

ವಿಷ್ಣುಂ ಜಿಷ್ಣುಂ ಮಹಾವಿಷ್ಣುಂ ಹರಿಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಅಧೋಕ್ಷಜಂ |
ಕೇಶವಂ ಮಾಧವಂ ರಾಮಂ ಅಚ್ಯುತಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮಂ |
ಗೋವಿಂದಂ ವಾಮನಂ ಶ್ರೀಶಂ ಶ್ರೀಕಂಠಂ ವಿಶ್ವಸಾಕ್ಷಿಣಂ |
ನಾರಾಯಣಂ ಮಧುರಿಪುಂ ಅನಿರುದ್ಧಂ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮಂ |
ವಾಸುದೇವಂ ಜಗದ್ಯೋನಿಂ ಅನಂತಂ ಶೇಷಶಾಯಿನಂ |
ಸಂಕರ್ಷಣಂ ಚ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಂ ದೈತ್ಯಾರಿಂ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಂ |
ಜನಾರ್ಧನಂ ಧರಾವಾಸಂ ದಾಮೋದರಮಘಾರ್ದನಂ |
ಶ್ರೀಪತಿಂ ಚ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದುದ್ದಿಶ್ಯ ಪ್ರತಿನಾಮಭಿ: |
ಮಂತ್ರೈರೇತೇಶ್ಚ ಯೋ ದದ್ಯಾತ್ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಪೂಪಕಂ
ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ವಿಫುಲಾಂ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪುತ್ರ ಪೌತ್ರಾದಿ ಸಂತತಿಂ |
ಇದಮ್ ಸೋಪಪಸ್ಕರಂ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಪೂಪಂ ಸದಕ್ಷಿಣಾಕಂ, ಸತಾಂಬೂಲಂ, ಶ್ರೀ ಭಾರತೀರಮಣ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಂತರ್ಗತ ಶ್ರೀ ಪುರುಷೋತ್ತಮಸ್ಯ ಪ್ರೀತಿಂ ಕಾಮಯಮಾನ: ತುಭ್ಯಮಹಂ ಸಂಪ್ರದದೇ ನ ಮಮ, ನ ಮಮ – ಇತಿ ನಮಸ್ಕುರ್ಯಾತ್ |
ಅನೇನ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಪೂಪದಾನೇನ ಶ್ರೀ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪ್ರೀಯತಾಂ ಪ್ರೀತೋ ವರದೋ ಭವತು |

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು |

The Haridasa movement in Karnataka has presented to the world a galaxy of pure and pious souls who struggled and strove for the love of Hari. It was a devotional movement based on mystical experience, which spread to all classes of the society and touched all hearts. The Haridasa literature was perfectly ‘Vaidika’ in tone and in its tenets, and was perhaps the greatest interpreter of the abstract metaphysics and sublimity of sentiment of Vedic and Upanishadic teaching. Besides, it conveyed great and sacred truths in Kannada in a very simple and clear style so as to be understood by the common people. With immeasurable compositions in the form of Keertanas (or Devaranamas), Ugabhogas, Suladis, Vruttanamas and many more, the Haridasas made distinctive contribution to Kannada literature as well as Traditional South Indian Music. To the Haridasa, poetry and music were twin-born and one would not exist without the other.

One of the striking features of Haridasa compositions is the use of Shabdalankaras in the form of Prasa (Rhyme) and Anuprasa (Alliteration) which, like ornamental elements, have enhanced the lyrical and musical value of those songs. Prasa and Anuprasa are literary or rhetorical stylistic devices which are employed in literature to beautify and embellish the lyrical passages. Prasa is rhyme which consists of identical or similar sounds placed at the ends of lines or at predictable locations within lines . This is normally of 3 types namely adiprasa (first syllable of each line rhyming), dviteeyakshara prasa (second syllable of each line rhyming), and antyaprasa (final syllable of each line rhyming). Anuprasa is alliteration that refers to repeating the same consonant sound at the beginning of several words in close succession. It is like a jingle of the same letter or letters happening at the beginning of each word.

Karnataka Sangeeta Pitamaha, the king among Haridasas, Purandara Dasa, in one of his most popular compositions ‘bhAgyada lakShmi bAramma…’, has brilliantly used in each charana, the dviteeyakshara prasa.

“hejjeya…..gejjeya…sajjana…majjige…” – jj as the second syllable in every line.

“attittagalade…nittya mahOtsava…sattyake tOruva…chittadi poLeyuva…” – tt as the second syllable in every line.

“sakkare tuppada….shukravArada….akkareyuLLa….chokka purandara viThalana rAni….” – kk as the second syllable in every line.

A similar approach can be seen in a familiar composition of Kanaka Dasa, ‘nammamma shArade…’ which also has dviteeyakshara prasa in all its charanas.

“nammamma shArade.….. nimmoLagiha.…. kammagollana.…. hemmeya gaNanAthane…” – mm as the second syllable in every line.

“uTTadaTTiyu…. diTTatAnivanyAramma…. paTTada rANi….. hoTTeya gaNanAthane…” – TT as the second syllable in every line.

“rAshi vidyeya balla….bhAShiganivanyaramma….lEsAgi janara….kEshavadAsa kanE…”- sh or s as the second syllable in every line.

The dviteeyakshara prasa is the most used in Haridasa literature. ‘rAma kRuShnaru manege bandaru…’, ‘Enu maDidarEnu….’ of Purandara Dasa, ‘samsAravEmba sAgara…’ of Kanaka Dasa, ‘Gajamukhane…’ of Saint Vyasaraya are a few instances.

We find beautiful prasas in Sripadaraja’s ‘bAro namma manegE…’

“gollabAlakaranu – nillisi hegalEri – gullu mADade mosa – rella savida kRuShna” – Here we find ‘ll’ used with a, i, and u kAras as the second syllable.

“anganeyara vrata – bhangava mADida – ranga viTThala bhava – bandha pariharisO” – Here the composer has used the Adi prasa where the first syllable of every line is used with an anuswAra.

Saint Vadiraja, in his ‘bArO murAri.…’, has used small delightful phrases with antya prasa.

“bArO murAri – bAlaka shouri – sAravichAri – santOShakAri

Ata sAkELO – maiyella dhULO – UTamADELO – kRuShnA kRupALO

vEnkaTaramaNa – sankaTaharaNa – kinkarAmaragaNA – vandita charaNA

aravinda nayana – sharadEndu vadana – vara yadusadana – siri hayavadana”

In Purandara Dasa’s ‘innu daya bAradE…’ we come across a simple and attractive
illustration of anuprasa –

“nAnA dEshagaLalli nAnA kAlagaLalli nAnA yOnigaLalli nalidu puTTi

nAnu nannadu emba narakadoLage biddu neenE gati endu nambida dAsana mEle”

Here we see a successive repetition of words beginning with the consonant ‘na’ throughout this charana.

In a devaranama by Gopala Dasa, we come across anuprasa in the form of recurrence of the word ‘vishwa’ in quick succession throughout.

“vishwatOmukha neenE vishwatashchakShu neenE
vishwatObAhu neenE vishwatO hasta neenE
vishwataH shravana neenE vishwAdhAraka neenE
vishwavyApaka sarvavishwamayanu neenE
vishwanAmakahari gOpAla viTThala
vishwAsa koDu ninna vishwacharaNadali”

Mahipati Dasa, great but unnoticed, has been a master in the use of Shabdalankaras. A repeated occurrence of the syllable ‘tta’ in this composition of his makes it a feast to the ears. Furthermore, the antya prasa is also noteworthy.

“datta dattenalu hatti tA bAhanu
chittadoLagAguva matte shAshvatanu
datta uLLavana hattilE ihanu
vRutti ondAdare hastaguDuvanu
etta nODidare mottanAgiha tA
uttamOttamaranettuva tAyi tA
attalittAgade hattile sUsuta
muttinantihanu nettili bhAsuta”

The compositions of haridasas are poetically so rich that we hardly come across a composition without the employment of these Shabdalankaras. In addition, various kinds of Arthalankaras in the form of Upama (simili), Roopaka (metaphor), (personification), Uthpreksha (hyperbole), Virodhabhasa (paradox), Nidarshana (irony) also adorn these compositions with all their charm. Besides, the songs are perfectly metrical confirming to the rules of Chandas Shastra. Thus, the Haridasas produced musical literature in Kannada which are scholarly, yet intelligible and have been an integral part of the treasure of Carnatic Music compositions over the centuries.

Children!

Let’s look at the common, tree-living small animal – squirrel. We see it everywhere. Sometimes it rushes into our homes, stops, stands perched on its hind legs, looks around and dashes out hurriedly. Surely, all of you must have observed the squirell has three straight stripes on its back. Who gave them these stripes?

You also know Shri Rama’s story, very well. When Shri Rama was living in the forest Ravan had kidnapped Sita. Toget Sita back, Shri Rama had taken the help of he monkeys. Along with the ‘kapis’ many other animals had also volunteered in this Rama-seva. Hanuman had leaped to Lanka and had successfully carried out Rama-karya. The associates of Hanuman were Sugriva, Neela, Angada, Tara and Jambavanta among others. It had become necessary to erect a bridge across to Lanka, to enable them cross over. The efficacy of ‘Rama Nama, made the boulders that were thrown in the waters to float! Thus the ‘Rama-setu’ bridge was built.

There was a squirrel quietly observing the kapis’ building the bridge as ‘Rama-seva’. The squirrel also desired to do something by way of ‘Rama-seva’ and offer to Him. It hit upon a novel way. It jumped into the sea, got completely wet, and dashed to the beach dripping wet and rolled on the sands. Its wet hairy body picked up sand particles which stuck to it. The squirrel then ran onto the ‘Ramasetu’, shook its body there which dropped the sand particles on it. Thus the squirrel kept dashing into the sea, getting drenched, rolling on the sand on the beach, and dashng onto the ‘Ramasetu’ to deposit it there by shaking its body. This it did repeatedly. On and on.

Shri Rama was observing this from a distance. He was extremely pleased to see the love and devotion that such a physically small animal had for Him. He walked upto the squirrel, and with affection stroked the squirrel’s back. The marks of Shri Rama’s three fingers on its back gave the squirrel three distinct stripes. In recognition and appreciation Shri Rama showered His grace on all squirrels and so from that day all squirrels got three distinct stripes as their permanent feature.

Shri Rama’s just touching one squirrel with His hand has rendered the entire species of squirrels a creature of ‘satvik’ tendencies.

Ah! Ye Squirrel! What devotion! O! Shri Rama! What Compassion!

“Even animals come forward to offer help to those who tread on the virtuous path. From those who are on wicked ways, even brothers run away!”

The squirrel that volunteered to helpShri Rama is the witness!
Vibhishana who abandoned Ravana is the witness!!

******

“ Brother! Forget all these. On the eighth day from today, you will be dead! Think of that”, said the Saint. The devotee was alarmed. He went home, straight. He summoned his relatives and informed them, “ I will be dead, on the eighth day from today. The Saint has told me. Therefore, if I had committed any indiscretion, kindly forgive me”. Thereafter, he engaged himself only in performing virtuous acts. On the eighth day he went to the Saint and asked, “Maharaj! Tell me, when will I be dead?”

“Brother! Only Shri Hari knows when death will overtake us. For now, keep it aside; tell me, how had you spent your time during the past week?

“Maharaj! I only saw ‘death’ dancing in front me, continuously without any break. In the past week I did not do anything bad. I hadn’t spoken harshly to anyone”, replied the devotee.

“Brother! You hadn’t done any wrong thing only because of ‘death dancing’ before your eyes for just one week. You had also not spoken anything wrong. Now, what should I be doing, with death ‘dancing before my eyes’ every day without any break? Therefore, I remain
calm!”, said the Saint.

“Death is not something to be feared. It only needs to be kept in our view; then, life becomes peaceful”, the Saint concluded.

The frightened bees flew away and most hovered around the hive, got burnt and died. The ‘Jenu-Kuruba’ removed the hive. Drained it of all honey, of which he drank some and took the balance home.

The honeybees did not consume all that they collected with so much diligent effort. They did not also share the honey with anyone else. Finally they met with a disastrous end. I chose them as my Teacher for the self-same reason. I learnt my lesson from them. “ I must not be stupid like the honeybee. What I collect as alms with great effort going around many houses I must not save for the evening or for tomorrow. I must not seek so much ‘bhiksha’ that something will remain left over for tomorrow. Should I collect so excessive a ‘bhiksha’ that something does remain for the morrow, then just like the honeybee I shall not escape misfortunes”.

For begging just a bowl is enough; no need for other containers. To fill up, just the stomach is enough; no need for a huge container.

- By Shri Shri Vishwesha Theertha Swamiji, Shri Pejavara Matha, Udupi

In today’s materialistic world, we see culture and values being tossed aside. Replacing a belief in God and Shastra is the belief that material wealth alone can bring happiness. Indeed, such misplaced notions are being fed to today’s youth through internet, tv, as well as their peers. More often than not, parents cannot or choose not to guide their children along a spiritual path, carrying on the great traditions of our ancestors. It is imperative that we change, and we instill in today’s youth, not only a respect for and eagerness to preserve our Madhva sampradaya, but also make Bhakti towards Sri Hari & Vayu, Jnana about our siddhanta, and Vairagya, dispassion towards the material pleasures around them the 3 cornerstones of their day to day lives.

From a young age we instinctively want something to hold onto. A small child will feel completely lost and helpless without its mother. Growing older, he develops attachment to his friends, and eventually spouse. But throughout all this, we fail to develop such an intense attachment to the one who resides within us controlling our life breath – Mukhya Prana. Many of us recite and hear songs like “Hanuma namma thaayi thande Bheema namma bandhu baLaga, Ananda Theerthare namma gati gotravayya”, without actually understanding and feeling that sense of Bhakti towards Hanuma-Bhima-Madhva, let alone the omnipresent and Supreme Controller Lord Hari . Once such a sense of Bhakti is instilled in an individual, as the Dasaru Pada goes “nambi keTTavarilla”, one who believes in Shri Hari & Vayu cannot go wrong, because they themselves will guide us. Through devotion in the Lord, the individual will develop a sense to follow those scriptural injunctions which take him closer to the Lord. Instead of wasting time pursuing material pleasures, religious activities will become a source of pleasure for him. At the same time, he will not give up his duties in life. Rather, he will perform his duties as a service to the Lord, as Krishna himself stated in the Gita. It is this sort of individual that today’s youth should strive to model.

How does one develop such a sense of Bhakti? The means are already there “shravaNave modalaada navavidha bhakti”. Hearing about the Lord, thinking about the Lord, etc. are the various forms of Bhakti. There is a misconception in today’s society that listening to pravachanas are only for the elderly. Should one wait until the end of one’s life to engage in hearing and learning about Itihasas, Upanishads, etc. The purpose of these scriptures is to instruct mankind and tell us how to lead our lives following Dharma. The purpose is lost if this starts after raising children and after most of one’s life has passed. Instead, children should be exposed to devotional stories from a young age. If the parents are interested in Madhva Sampradaya, it will be natural for their children to also develop the same interest. Of course, some lectures are on difficult philosophical topics, and it is not expected that young children will understand this. But throughout India, and nowadays, even abroad, there is the opportunity for people of all ages to listen to Bhagavata lectures. Through this process of hearing-”shravana”, today’s youth will start thinking-”manana” of the Lord and thus their Bhakti will gradually develop.

Bhakti alone is not enough. If it becomes blind faith, it won’t stand up to the various tests in our life. As today’s youth grow up, they ask questions which they seek answers to. Why do good people suffer? What is the purpose of doing pUja, reciting stotra, etc? There are so many deities, whom do we approach? If parents are not able to understand concepts of prarabdha karma, moksha, Vishnu sarvottamatva, taratamya, and the basics of our Siddhanta, then they should learn it themselves. Then they will be able to answer their child’s questions. Better yet, there should be programs available to youth where they learn about Madhva Siddhanta, how it differs from other schools of thought, and answers to the questions they may have. Instead of a focus on blind memorization, such workshops or interactive lectures should have the goal of educating today’s youth. Only then will they have a deeper understanding of our sampradaya. Furthermore, as they get answers to their questions, as they learn more about Madhva philosophy, they will develop both an appreciation for it, and a desire to continue along the path. They will be less likely to be lead astray.

From a young age, kids should be taught the basics of Madhva Siddhanta. As they get older, they can be introduced to deeper philosophical works. Reading BNK Sharma’s books on Dvaita philosophy is what kindled my interest and made me (author) want to learn more about it. I’m sure if others are introduced to it, it will have the same effect. Part of the difficulty of learning about our philosophy is that there are so many books out there, and one may not know where to start. Here it is up to the elders and leaders of our community to show the way and point out which literature would be most helpful in educating today’s youth, keeping them interested, and enabling them to continue our tradition. It’s tricky because for a starter, the book shouldn’t be so overwhelming that he’s turned away. At the same time it should contain enough information to make a student appreciate the greatness of our philosophy and want to learn more about it.

Today’s youth need to not only learn Madhva Siddhanta, but also the nitya-naimittika karma that one is expected to do as a follower of Madhva sampradaya. These also are best learnt at a young age, like daily Sandhya vandane, Ekadashi upavasa, etc. We must not just focus on the boys, though. Girls should be encouraged to sing Dasara Padagalu and taught Stri Dharma. The importance of deha and manas shuddhi (purity of mind and body) cannot be emphasized enough. Someone who outwardly practices rituals, recites stotras, or sings bhajans, but internally does not possess the qualities of Satya, Ahimsa, Dama, etc. is not really following Dharma. A description of the divine and demoniacal qualities can be found in the 16th chapter of the Gita. Role models for following Dharma can be found in Mahabharata, such as Bhimasena and Draupadi. For our society to change and tread the path of Dharma, people need to not only understand how to lead a Sattvik life, but also put that into practice in their daily lives.

All too often we find that people are swayed by greed, lust, and passion for material objects and pleasures. One must cultivate vairagya. Of course, trying to be like Purandara Dasa, giving up all of one’s possessions to lead life as a Haridasa, is beyond our grasp. But still, to the best of our ability, if we divert our mind from material pleasures, it will naturally think about higher, more spiritually fulfilling things in life, like meditating on Sri Hari. Trying to satisfy oneself with material comforts is like trying to control a fire by pouring ghee into it—the more you pour, the stronger it gets. Someone who has vairagya will not continuously feed this sort of fire. If today’s youth learn the true meaning of verses like “maatraasparshaastu kaunteya…”, that one needs to give up abhimana over the senses, they will not be carried away like a ship off course in this samsara saagara that we live in.

Making Jnana, Bhakti, and Vairagya a part of one’s life is the way for today’s youth to stay on track. As we have seen, vairagya will keep us spiritual and less materialistic. A spiritual life is not possible if one does not have the desire to learn, thus jnana is important as well. Ultimately though, it is the grace of the Lord that will protect us and guide us. This is only possible if one has devotion, or bhakti in Him.

The culture and traditions of India are unique in the world. Whereas the Western world has continuously placed value on gratification of the senses and material comforts, our Indian culture has taught us the importance and value of spiritual pursuits. If we abandon our culture and simply copy the Western world, the unique culture of our ancestors will not be preserved for future generations. Of course we do find Western philosophers who have looked past material pleasures and sought a spiritual life, but authoritative texts like the Mahabharata and Upanishads which serve as moral guides are unique to Indian culture. If Indians don’t preserve these texts and the profound messages taught by them, who else will?

Among the various philosophies found in India, that of Sri Madhvacharya alone achieves a synthesis between the philosophy taught by the scriptures and our day-to-day life. Whereas other philosophies dismiss the world as being illusory or that knowledge alone leads to salvation, there is no need for bhakti, etc., Shri Madhvacharya has taught us that the good deeds we do in this world are not mithya, they are real, and they must be done with the understanding that Shri Hari is the doer. The highest among the Jivas has shown us devotion towards the Lord through works such as Dvadasha Stotra, the true spiritual import of texts through commentaries on the Upanishads and the Mahabharata, and how we must lead our lives through works such as that on the Gita and his Sadachara Smriti. When today’s youth see and appreciate the greatness of Shri Madhvacharya and the legacy he has left us in the form of his works, which is also captured in the vernacular by the Haridasas, it is but natural to want to continue and be a part of such an amazing tradition. All we have to do is give today’s youth a taste of this sweet nectar and they will themselves want more of it.

Shri Krishnarpanamastu,

- Prasanna Tadipatri

ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತೀ ಏಳು ನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳುಳ್ಳ ದೇವೀ ಮಾಹಾತ್ಮೆ. ದೇವೀ ಉಪಾಸಕರ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರ್ರಂಥ . ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಅರ್ಚನೆ, ಆರಾಧನೆ, ಹೋಮ, ಹವನ, ನಮಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಶತೀ ಪಾರಾಯಣ  ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಅಪರಾಜಿತಾ ಸ್ತೊತ್ರವು ಸಪ್ತಶತೀ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ರೋಚಕವಾಗಿದೆ. ದೇವರಾಜನಾದ  ದೇವೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಅವನ ಆಪ್ತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ಅಗ್ನಿ, ಯಮ, ವರುಣ, ಕುಬೇರ ಮೊದಲಾದ ದೇವಗಣಗಳು ಆಸುರೀ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ  ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿ, ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕಷ್ಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಆ ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಜಗನ್ಮಾತೆಯಾದ  ಅಪರಾಜಿತಾ ದೇವಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೈವಿಕ ರಾಜ್ಯದ ಪುನರುತ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾತ್ವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಕರವಶಗೊಳಿಸಿ, ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಿ, ಜಯಗಳಿಸುವ ಸೂತ್ರಗಳ ಸಾರಸಂಗ್ರಹವೇ ಈ ಅಪರಾಜಿತಾ ಸ್ತೋತ್ರದ ಮಥಿತಾರ್ಥ.

ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ ಮಹಾದೇವಿಯ ಮಂಗಳಕರ, ಆಹ್ಲಾದಕರ, ಶುಭಕರ, ರುದ್ರ ಭಯಂಕರ, ಅತಿಸೌಮ್ಯ, ಕಷ್ಟ ನೀಡುವವಳೂ ಮತ್ತುನಿವಾರಕಳೂ ಆಗಿ, ಭೂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ ಆಗಿರುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸರ್ವ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಕಾರವಾದ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರೂಪಳೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ .

ಆದಿ ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರ್ವ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಿಕ , ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ, ಮೊದಲಾದ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಸಹಜ ಗುಣ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ದೈವೀ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡು ಶರಣಾಗುವುದೇ ಈ ಮಹಾಮಂತ್ರದ ಮೌಲಿಕ ಮಹತ್ವ.

ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೆಲೆಸಿರುವ ದೇವಿಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪದ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಕ್ತಿಗೂ ಮೂರು ಮೂರು ಸಲ ನಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮೂರು ಸಲ ಪುನಶ್ಚರಣೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿಯಮವಿದೆ. ಮಾದರಿ ಶ್ಲೋಕವೊಂದು  ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ:

ಯಾ ದೇವೀ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಮಾತೃ ರೂಪೇಣ ಸಂಸ್ಥಿತಾ
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋಸ್ತುತೇ

ಅಂತ್ಯದ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರಿಯಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಚಿದ್ರೂಪಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಶ್ಲೋಕದ ಎರಡನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ  ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮೂರುಸಲ ಪಠಿಸುವುದು,  ಎರಡನೆ ಪಾದವನ್ನು ಮೂರು ಸಲ ಮರು ಉಚ್ಚರಿಸುವ  ಪರಿಪಾಠ ಬಹಳ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಕಾಯಾ ವಾಚಾ ಮನಸಾ ಎಂಬ ತ್ರಿಕರಣ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದು ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮೂರುಸಲ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಉದ್ದೆಶವಾದರೆ, ಮೂರು ಲೋಕ, ಮೂರು ಗುಣ, ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆ ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನಮಿಸುವುದು ಎರಡನೆಯ ಪಾದವನ್ನು ಮೂರು ಸಲ ಹೇಳುವ ಅಂತರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಮಿಸಲ್ಪಡುವ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:

ದೈಹಿಕ: ನಿದ್ರೆ, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ನೆರಳು, ಜಾತಿ.
ಬೌದ್ಧಿಕ: ಬುದ್ಧಿ, ಧೃತಿ,ಸ್ಮೃತಿ,
ಮಾನಸಿಕ: ಕ್ಷಮೆ, ಶಾಂತಿ, ಶೃದ್ಧೆ, ವಿಷ್ಣುಮಾಯೆ, ತುಷ್ಟಿ,
ಭಾವನಾತ್ಮಕ: ನಾಚಿಕೆ,ಭ್ರಾಂತಿ, ಮಾತೃ,ದಯೆ, ನೀತಿ
ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ: ವೃತ್ತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ(ಗುರಿ), ಪುಷ್ಟಿ
(ಪುಷ್ಟಿ, ನೀತಿ, ವೃತ್ತಿ,ಸ್ಮೃತಿ, ವಿಷ್ಣು ಮಾಯೆ  ಮೊದಲಾದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತರಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನೀಯ ಅಂಶ,)

ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ, ಗಳಿಸಿ, ಬೆಳೆಸಿ, ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಜಯಗಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸತ್ಯ; ಸನಾತನ ಸಿದ್ಧಾಂತ.

ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪದ ಅವಲೋಕನೆ ಸಮಂಜಸವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೊದಲಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾದ ವಿಷ್ಣುಮಾಯೆ ಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ. ವಿಷ್ಣು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಪರಿಪಾಲನಾ ತತ್ವ. ಮಾಯಾ ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು. ಅಗೋಚರವಾದ ಈ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿ ,ಪ್ರೇಮ, ವಾತ್ಸಲ್ಯ, ಮೊದಲಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಬಂಧಿಸುವ ಬಲವತ್ತರ ಪಾಶ. ಜಗದ ಆಗು ಹೋಗುಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ. ಇದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಾನವಿಕ ಸಂಬಂಧವೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲದಿರುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದೇ ಈ ವಿಷ್ಣು ಮಾಯೆಯೆಂಬ ಬಲವತ್ತರ ಮಾಯಾ ಪಾಶ. ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಸದುಪಯೋಗವೇ ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕಿನ ಸುಗಮ ಸೂತ್ರ. ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೂಲಾಧಾರ.

ಮಾತೃ ಭಾವ ಶಕ್ತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವರೂಪ. ಹೆಣ್ಣು ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಾದರೂ ಈ ಭಾವ ಗಂಡಿನಲ್ಲೂ ಸುಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಜೀವಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಜನನಪೂರ್ವ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಜನನ,  ಶಿಶುವಿನ ಪಾಲನೆ, ಪೋಷಣೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತಾಯ್ತನದ ಬೆಂಬಲ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆತಿರುವುದು. ದೇವರನ್ನು ಮಾತೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುವುದು. ಮಾತೃ ದೇವೋ ಭವ ಎಂಬುದು ಆರ್ಷೇಯ ಆದೇಶ.

ತುಷ್ಟಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಇನ್ನೊಂದು ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪ. ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಿ ಗೊಳಿಸುವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮ ಉದ್ದೇಶ. ತುಷ್ಟೀಕರಣ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಹಾರದ ಜೀವಾಳ. ಗ್ರಾಹಕನ ಸಂತುಷ್ಟಿಯೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ಅಡಿಪಾಯ.  ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಗುಣಧರ್ಮ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬ ನೂತನ ವ್ಯವಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಅನಿವಾರ್ಯವೆನಿಸಿದೆ. ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿದಾಯಿನಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಐ ಎಸ್ ಒ ೯೦೦೦ ಮಾನಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಭ್ರಾಂತಿ ಎನ್ನುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪ. ಇದರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಕಂಡುಬರುವುದು ಜನಪ್ರಿಯ ದೃಶ್ಯಮಾಧ್ಯಮಗಳಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ, ದೂರದರ್ಶನ ಮೊದಲಾದುವುಗಳಲ್ಲಿ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭ್ರಾಂತಿಗೊಳಪಡಿಸುವುದೇ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಾಕಾರದ  ಮೂಲ ತತ್ವ ಹಾಗೂ ಯುಕ್ತಿ. ಭ್ರಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಿಥ್ಯಾಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮವೇ ಮನೋರಂಜನೆಯ ವಿಧಾನ.

ಇದರಂತೆಯೇ ಪ್ರಾಣಿಸಹಜವಾದ ಹಸಿವು, ನಿದ್ರೆ, ನೀರಡಿಕೆಗಳ ಶಕ್ತಿ ಎಷ್ಟೆಂಬುದನ್ನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅರಿತಿದ್ದೇವೆ. ದಯೆ, ಕ್ಷಮೆ, ಶಾಂತಿ, ನೀತಿ ,ಶೃದ್ಧೆ  ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾನವಿಕ  ಭಾವನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಧೃತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಬುದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬಲಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ನಿತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮನಗಾಣುತ್ತೇವೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆಶಿಸುವ ಗೆಲುವಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಭೂತರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿಕೊಡುವುದೇ ಅಪರಾಜಿತಾ ಸ್ತೋತ್ರದ ಮೌಲಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ. ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಹಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರಜನ್ಯ ಗುಣ ಸ್ವಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತ ವಾಗಿರುವ ದೈವೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಇಷ್ಟಪ್ರಾಪ್ತಿ -ಅನಿಷ್ಟನಿವಾರಣೆ ಮೂಲಕ ಬದುಕನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸುವುದೇ ಅಪರಾಜಿತಾ ದೇವಿ ನೀಡುವ ಅಮರ ಸಂದೇಶ. ಶ್ರದ್ಧಾ ಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುವ ನವದುರ್ಗಾದೇವೀ ಸ್ವರೂಪದ ಅಪರಾಜಿತಾ ದೇವಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯವನ್ನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲಿ ಎಂದು ವಿಜಯ ದಶಮಿಚಿi ಶುಭ ಹಾರೈಕೆ